Từ sức mạnh thị trường nội địa: Xây dựng hệ sinh thái bán lẻ

Quy mô đạt mức tăng trưởng cao

Theo báo cáo thị trường nội địa Việt Nam, năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 9 - 10% so 2024 - mức tăng cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây (trừ các năm chịu tác động bất thường của đại dịch Covid-19). Điều đó, phản ánh sức mua nội địa đang phục hồi và tăng trưởng ổn định.

Đáng chú ý, sự tăng trưởng này, không mang tính ngẫu nhiên hay nhất thời. Đây là kết quả tổng hòa của nhiều yếu tố. Trong đó, nổi bật là niềm tin của người tiêu dùng được củng cố, thu nhập cải thiện và hiệu quả của các chính sách kích cầu, ổn định kinh tế vĩ mô. Cùng với đó, cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” - tiếp tục lan tỏa sâu rộng, chuyển từ khẩu hiệu sang hành vi tiêu dùng thực tế.

Đặc biệt, người dân ngày càng quan tâm hơn đến nguồn gốc, chất lượng, thương hiệu của sản phẩm nội địa. Mua sắm không chỉ để đáp ứng nhu cầu thiết yếu, mà còn là sự lựa chọn có ý thức, thể hiện niềm tin vào năng lực sản xuất trong nước.

Song hành với sự gia tăng sức mua - là sự mở rộng mạnh mẽ của hạ tầng thương mại. Tính đến năm 2025, cả nước có 1.293 siêu thị, 276 trung tâm thương mại và 8.274 chợ truyền thống. Hệ thống phân phối ngày càng đa dạng, hiện đại hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa nội địa tiếp cận người tiêu dùng.

Sự phát triển đó, không chỉ làm thay đổi diện mạo kinh tế đô thị, mà còn phản ánh sự chuyển biến rõ nét trong hành vi tiêu dùng. Người dân ngày càng quen thuộc với các kênh mua sắm hiện đại, chú trọng đến trải nghiệm, dịch vụ và sự tiện lợi, thay vì chỉ dựa vào các hình thức mua bán truyền thống.

Đáng chú ý, cơ cấu tiêu dùng cũng đang có sự chuyển dịch tích cực. Nhóm lương thực - thực phẩm, vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng 34,1%); song, tốc độ tăng chi tiêu cho dịch vụ lưu trú, ăn uống, du lịch đang tăng nhanh hơn, đạt 12 - 14%/năm.

Đó là dấu hiệu cho thấy, đời sống người dân được cải thiện, nhu cầu tiêu dùng dần dịch chuyển từ “đủ ăn, đủ mặc” - sang nâng cao chất lượng cuộc sống và trải nghiệm tinh thần.

Những động lực tăng trưởng mới

Bên cạnh những kết quả tích cực, thị trường trong nước cũng phải đối mặt với không ít thách thức từ cả bên ngoài và nội tại.

Báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường (Bộ Công Thương) chỉ rõ, bối cảnh quốc tế biến động khó lường, căng thẳng địa chính trị, chính sách thuế quan đối ứng của các nền kinh tế lớn và áp lực lạm phát nhập khẩu, luôn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến ổn định giá cả trong nước.

Thị trường trong nước, sự phân hóa vùng, miền trong phát triển hạ tầng thương mại vẫn còn rõ nét. Khoảng 50% hệ thống bán lẻ hiện đại, tập trung tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng...; trong khi khu vực nông thôn, miền núi, còn thiếu đồng bộ về giao thông, logistics và viễn thông.

Năng lực cạnh tranh của DN nội địa, dù đã được cải thiện, nhưng vẫn còn khoảng cách so các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia về quy mô vốn, trình độ công nghệ và quản trị hiện đại. Đây là thách thức không nhỏ, trong bối cảnh thị trường ngày càng mở cửa và cạnh tranh gay gắt...

Song, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, thương mại điện tử - đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của thị trường nội địa. Nhiều DN đã tận dụng tốt những tiến bộ của khoa học & công nghẹ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, giúp các nền tảng mua sắm trực tuyến ngày càng thông minh, cá nhân hóa và đáp ứng tốt hơn nhu cầu khách hàng.

Theo khảo sát “Voice of the Consumer Survey 2024” của PwC với hơn 7.000 người, tại 11 quốc gia và vùng lãnh thổ khu vực châu Á - Thái Bình Dương (trong đó có 515 người Việt Nam) thì, 67% người tiêu dùng Việt Nam được khảo sát thực hiện mua sắm trực tuyến. Con số này, cho thấy sự dịch chuyển mạnh mẽ của hành vi tiêu dùng sang môi trường số.

Số liệu của Metric cũng cho thấy, năm 2025, giao dịch thương mại điện tử qua các sàn lớn như Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki..., đạt khoảng 455.000 tỷ đồng. Nếu tính chung toàn thị trường, doanh thu thương mại điện tử trong nước, ước đạt khoảng 830.000 tỷ đồng (tương đương gần 32 tỷ USD).

Như vậy, thương mại điện tử đang chiếm khoảng 12% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ năm 2025. Đáng chú ý, theo số liệu của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, tốc độ tăng trưởng của lĩnh vực này, đạt khoảng 20%/năm, cao gấp đôi so  mức tăng của tổng mức bán lẻ hàng hóa dịch vụ hiện nay (đạt khoảng 9 - 10%/năm), khẳng định vai trò ngày càng lớn trong cơ cấu phân phối hàng hóa.

Theo báo cáo của Đảng ủy Bộ Công Thương, với quy mô dân số hơn 100 triệu người, tầng lớp trung lưu gia tăng mạnh, Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có thị trường nội địa lớn, tăng trưởng nhanh. Các lĩnh vực như thực phẩm, đồ uống, hàng tiêu dùng nhanh, tiếp tục ghi nhận sức mua ổn định, thậm chí tăng trưởng cao.

Giai đoạn 2026 - 2030, cùng với tăng trưởng GDP và thu nhập bình quân đầu người, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ - được dự báo tăng 10 - 12%/năm; đến năm 2030, có thể đạt khoảng 11,5 - 12,5 triệu tỷ đồng (tương đương 450 tỷ USD, theo giả định tỷ giá USD/VND tăng 1 -2%/năm).

Định hình hệ sinh thái bán lẻ

Trong bối cảnh mới, thị trường bán lẻ của Việt Nam đang hướng tới hình thành hệ sinh thái bán lẻ hợp kênh và đa kênh (omnichannel, multichannel), tích hợp chặt chẽ giữa online - offline - dịch vụ giao nhận; mô hình vận hành theo hướng đồng bộ, trải nghiệm, gia tăng tương tác khách hàng, tối ưu hóa dữ liệu.

Dự báo, đến năm 2030, thị trường sẽ chứng kiến sự tái cấu trúc mạnh mẽ, với khoảng 4 - 5 tập đoàn lớn (bao gồm cả DN nội và DN FDI) nắm giữ phần lớn thị phần bán lẻ hiện đại. Xu hướng sáp nhập, mua lại, liên kết chuỗi, nhượng quyền, sẽ gia tăng nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Song song đó, đầu tư vào chuỗi cung ứng và logistics chuyên nghiệp - từ kho lạnh, trung tâm phân phối, kho thông minh tại các vùng kinh tế trọng điểm đến logistics xanh, giao hàng tự động, sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc. Số hóa toàn diện hệ thống bán lẻ, ứng dụng AI, dữ liệu lớn, ERP, CRM, thanh toán điện tử và tiếp thị tự động hóa, sẽ là tiêu chuẩn mới để gia tăng hiệu quả hoạt động; thanh toán điện tử, định danh khách hàng số, tiếp thị tự động hóa là xu hướng chủ đạo.

Từ những con số tăng trưởng đến xu hướng tiêu dùng, có thể thấy, niềm tin vào chất lượng hàng hóa nội địa - chính là nền tảng quan trọng nhất, giúp thị trường trong nước bứt phá.

Khi người tiêu dùng tin tưởng và lựa chọn hàng Việt, thị trường nội địa không chỉ là “trụ đỡ” của nền kinh tế, mà còn trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, góp phần nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tự cường của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Phan Chinh