Đòn bẩy liên kết các cực tăng trưởng
Sau quá trình nghiên cứu, khảo sát và hoàn thiện hồ sơ tiền khả thi, Bộ Xây dựng đã trình Chính phủ xem xét chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Đây là một trong những dự án hạ tầng có quy mô lớn nhất khu vực phía Bắc trong giai đoạn 2026 - 2030.
Theo phương án đề xuất, tuyến đường có điểm đầu và điểm cuối giao với đường Hồ Chí Minh trên địa bàn Hà Nội, đi qua 7 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ và Ninh Bình. Tuyến được thiết kế với quy mô chủ yếu 6 làn xe, riêng đoạn qua Thái Nguyên đầu tư 4 làn xe phù hợp với nhu cầu vận tải dự báo.
Việc hình thành tuyến vành đai liên vùng này được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi kết nối trực tiếp hàng loạt tuyến cao tốc huyết mạch như Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Thái Nguyên, Hà Nội - Lạng Sơn, Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình và Hà Nội - Hòa Bình. Đồng thời, tuyến đường còn đóng vai trò cầu nối giữa các khu công nghiệp, trung tâm logistics, cảng biển, sân bay và hệ thống đô thị đang phát triển mạnh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa tại khu vực phía Bắc diễn ra nhanh chóng, nhu cầu về một tuyến giao thông vành đai quy mô lớn để chia sẻ áp lực cho hệ thống hạ tầng hiện hữu là rất cấp thiết. Khi hoàn thành, Vành đai 5 sẽ góp phần giảm lưu lượng phương tiện đi xuyên tâm Hà Nội, đồng thời rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa giữa các địa phương trong vùng.
Quan trọng hơn, tuyến đường được kỳ vọng tạo ra hành lang phát triển mới, thúc đẩy hình thành các khu công nghiệp, đô thị vệ tinh và trung tâm dịch vụ dọc tuyến. Điều này không chỉ góp phần giảm áp lực dân số cho khu vực nội đô Hà Nội mà còn tạo thêm dư địa phát triển cho các địa phương lân cận.
Lựa chọn đầu tư công để bảo đảm tiến độ
Do có tổng mức đầu tư rất lớn và đi qua nhiều địa phương, dự án được đề xuất chia thành 15 dự án thành phần nhằm thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện. Trong đó, các địa phương sẽ đảm nhận công tác giải phóng mặt bằng và triển khai các tuyến đường song hành trên địa bàn, còn tuyến chính sẽ được đầu tư đồng bộ theo quy hoạch.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là phương án huy động vốn. Bộ Xây dựng đã nghiên cứu cả hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công trước khi đề xuất lựa chọn phương án sử dụng ngân sách nhà nước để triển khai toàn tuyến.
Theo phân tích của cơ quan quản lý, đầu tư công giúp bảo đảm tính đồng bộ của dự án, hạn chế tình trạng chia cắt giữa các đoạn tuyến và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ thi công. Đây cũng là phương án phù hợp với mục tiêu phát triển hạ tầng chiến lược và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp trong giai đoạn tới.
Sau khi đưa vào khai thác, tuyến đường dự kiến sẽ được tổ chức thu phí để tạo nguồn thu phục vụ công tác vận hành, bảo trì và từng bước hoàn vốn ngân sách. Mức phí sơ bộ được tính toán khoảng 1.300 đồng/km đối với xe tiêu chuẩn.
Theo các tính toán ban đầu, nguồn thu từ hoạt động khai thác có thể đạt hàng chục nghìn tỷ đồng trong những năm đầu vận hành. Điều này giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo nguồn lực để tiếp tục đầu tư các công trình hạ tầng khác.
Ngược lại, phương án PPP được đánh giá gặp nhiều khó khăn về tính khả thi tài chính. Do dự án có hệ thống đường song hành đi kèm nên nhiều phương tiện có thể lựa chọn lưu thông trên tuyến không thu phí, khiến lưu lượng xe trên tuyến chính thấp hơn dự báo. Điều này làm giảm khả năng thu hồi vốn và khiến nhà đầu tư khó đạt hiệu quả tài chính.
Để bảo đảm mục tiêu hoàn thành cơ bản vào năm 2030 và đưa vào khai thác từ năm 2031, Bộ Xây dựng cũng đề xuất áp dụng một số cơ chế đặc thù về phân cấp, chuyển đổi hình thức đầu tư và bố trí nguồn vốn. Theo đó, các địa phương sẽ được trao quyền chủ động cao hơn trong quá trình triển khai các dự án thành phần, đồng thời chịu trách nhiệm cân đối phần vốn phát sinh trên địa bàn.
Giới chuyên gia nhận định, nếu được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư trong thời gian tới, Vành đai 5 sẽ không chỉ là tuyến đường giao thông có quy mô lớn nhất vùng Thủ đô mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy liên kết kinh tế vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở ra không gian phát triển mới cho khu vực phía Bắc trong nhiều năm tới.
Minh Thành (t/h)
