Để hiện thực hóa mục tiêu đó, điều được đặt ra không đơn thuần là tăng vốn hay mở rộng tài sản, mà là tập trung nguồn lực vào những doanh nghiệp có khả năng tạo sức lan tỏa, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), vai trò của doanh nghiệp Nhà nước đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây khu vực này chủ yếu thực hiện nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô thì trong giai đoạn mới phải trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, tạo động lực phát triển và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Không chỉ lớn về quy mô mà phải tạo sức lan tỏa
Sau gần 40 năm đổi mới, số lượng doanh nghiệp Nhà nước đã được sắp xếp, tinh gọn mạnh, từ khoảng 50.000 doanh nghiệp xuống còn khoảng 850 doanh nghiệp. Tuy nhiên, khu vực này vẫn nắm giữ phần lớn nguồn lực tại các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính và giao thông.
Điều đó tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhà nước đảm nhận những dự án quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt thị trường và thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế.
Theo định hướng của Nghị quyết 79, doanh nghiệp Nhà nước không chỉ phát triển bản thân mà còn phải đóng vai trò "Leading Firm" – doanh nghiệp dẫn dắt, tạo hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đây cũng là sự thay đổi trong cách tiếp cận phát triển khu vực kinh tế Nhà nước, từ mục tiêu bảo toàn nguồn lực sang mục tiêu sử dụng hiệu quả nguồn lực để tạo sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Cơ chế mới mở đường cho doanh nghiệp chủ động hơn
Để các doanh nghiệp thực hiện được vai trò này, cùng với nguồn lực, yêu cầu quan trọng là phải đổi mới phương thức quản lý vốn Nhà nước.
Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đã tạo nền tảng cho sự thay đổi này khi phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn.
Theo đó, cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ tập trung vào các mục tiêu chiến lược như bảo toàn và phát triển vốn, hiệu quả đầu tư, doanh thu và lợi nhuận, thay vì tham gia trực tiếp vào các quyết định điều hành hằng ngày của doanh nghiệp.
Song song với đó, cơ chế đánh giá doanh nghiệp cũng được điều chỉnh theo hướng đánh giá trên hiệu quả tổng thể thay vì chỉ xem xét từng khoản đầu tư riêng lẻ. Những dự án nghiên cứu, phát triển, đổi mới sáng tạo hay thực hiện nhiệm vụ chính trị được đánh giá theo cơ chế phù hợp với đặc thù của từng hoạt động.
Việc đổi mới cách quản trị và đánh giá được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp Nhà nước chủ động hơn trong đầu tư, đẩy nhanh quá trình đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt.
Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất, việc tập trung nguồn lực để xây dựng những doanh nghiệp Nhà nước đủ quy mô, đủ năng lực quản trị và đủ quyền tự chủ sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành các "đầu tàu" có khả năng tạo động lực phát triển cho cả nền kinh tế.
Minh Thành (t/h)
