Giá xuất khẩu giảm khiến kim ngạch chưa tương xứng với sản lượng
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 7/2026 Việt Nam xuất khẩu khoảng 505 nghìn tấn gạo, đạt kim ngạch 252,8 triệu USD. Tính chung 7 tháng đầu năm, lượng gạo xuất khẩu đạt khoảng 5,5 triệu tấn, tăng 0,5% so với cùng kỳ năm trước, nhưng giá trị chỉ đạt 2,64 tỷ USD, giảm 6,7%.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá xuất khẩu bình quân giảm còn khoảng 476,6 USD/tấn, thấp hơn 7,1% so với cùng kỳ năm 2025.
Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của gạo Việt Nam khi chiếm gần 45% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với hơn 19%, trong khi Ghana giữ vị trí thứ ba. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng gấp đôi so với cùng kỳ, phản ánh dư địa mở rộng tại thị trường này, trong khi một số thị trường truyền thống như Ghana và Bờ Biển Ngà ghi nhận mức giảm khá mạnh.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, sản lượng lúa năm 2026 dự kiến đạt khoảng 43-44 triệu tấn, đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, dự trữ và xuất khẩu khoảng 7-7,5 triệu tấn gạo. Tuy nhiên, sau khi đã xuất khẩu khoảng 5,5 triệu tấn trong 7 tháng, lượng hàng dành cho các tháng cuối năm chỉ còn khoảng 1,5-2 triệu tấn.
Điều này đồng nghĩa với việc dư địa tăng sản lượng xuất khẩu không còn nhiều. Nếu muốn cải thiện kim ngạch, ngành gạo cần tập trung nhiều hơn vào nâng giá trị xuất khẩu và khai thác hiệu quả các phân khúc có giá trị gia tăng cao.
Trong khi đó, diễn biến trên thị trường quốc tế đang xuất hiện những tín hiệu mới. Giá gạo của Ấn Độ - quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới - đã tăng lên mức cao nhất trong gần 10 tháng do nguồn cung thu hẹp và nhu cầu nhập khẩu dần phục hồi. Đây được xem là yếu tố có thể tạo thêm dư địa cho giá gạo thế giới trong thời gian tới.
Nâng chất lượng và đa dạng thị trường để giữ đà tăng trưởng
Ở trong nước, thị trường lúa gạo vẫn diễn biến khá trầm lắng khi hoạt động thu mua tại Đồng bằng sông Cửu Long chưa thực sự sôi động. Theo Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (VITIC), nông dân vẫn giữ giá bán trong khi thương lái thu mua theo nhu cầu thực tế, khiến thanh khoản thị trường chưa cải thiện rõ rệt.
Dù vậy, giá gạo nguyên liệu phục vụ xuất khẩu vẫn duy trì ở mức tương đối cao nhờ nguồn cung không quá dồi dào. Các dòng gạo chất lượng cao tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt thị trường, tạo nền tảng để doanh nghiệp duy trì mặt bằng giá xuất khẩu.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) nhận định, trong bối cảnh nhu cầu từ một số thị trường còn chậm phục hồi và cạnh tranh quốc tế gia tăng, ngành gạo cần đồng thời mở rộng thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu.
Theo Hiệp hội, cần tiếp tục thúc đẩy trao đổi với Philippines nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong hoạt động nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại các thị trường châu Phi và những thị trường tiềm năng khác để giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.
Bên cạnh mở rộng thị trường, việc phát triển thương hiệu gạo quốc gia cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm gia tăng giá trị xuất khẩu. Việc xây dựng thương hiệu trên nền tảng các giống gạo chất lượng cao như ST25, Jasmine và các sản phẩm gạo thơm sẽ góp phần nâng cao vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế, thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá.
Hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân để bảo đảm nguồn cung ổn định, đồng thời nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.
Ngoài ra, việc tháo gỡ các vướng mắc về tín dụng, hoàn thuế giá trị gia tăng và cơ chế thanh toán khi thu mua lúa trực tiếp từ nông dân được đánh giá sẽ giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền, nâng cao năng lực thu mua và tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
Các chuyên gia nhận định, với nguồn cung trong nước không còn nhiều và giá gạo thế giới đang có xu hướng phục hồi, những tháng cuối năm sẽ là giai đoạn quan trọng để ngành gạo chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị. Nếu tận dụng tốt lợi thế của các dòng gạo chất lượng cao, đồng thời đa dạng hóa thị trường và cải thiện chuỗi liên kết sản xuất - xuất khẩu, mục tiêu duy trì tăng trưởng bền vững của ngành gạo hoàn toàn có cơ sở để đạt được.
Nam Sơn (t/h)
