Số liệu thống kê từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho thấy tính đến hết tháng 8, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 8 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng đã có dấu hiệu chững lại so với mức 12,8% của 7 tháng đầu năm. Bức tranh thương mại ghi nhận sự phân hóa rõ rệt khi các thị trường truyền thống như Mỹ, EU và Nhật Bản suy giảm sức mua, trong khi khu vực châu Á vươn lên thành động lực gánh đỡ doanh số.
Tại thị trường Mỹ, rào cản chính sách đang tác động trực tiếp đến hai mặt hàng xuất khẩu trọng điểm. Mặt hàng tôm trong 8 tháng đạt tổng kim ngạch 3,29 tỷ USD trên toàn cầu, tăng 12,3% và chiếm khoảng 41% cơ cấu toàn ngành, song lượng hàng xuất sang Mỹ lại lao dốc mạnh. Riêng tháng 8, xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm 22%, chỉ thu về 70 triệu USD, kéo kim ngạch 8 tháng tại thị trường này xuống 427,6 triệu USD, tương đương mức giảm 13,4%.
Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, chỉ ra rằng ngoại trừ các mặt hàng nằm trong danh mục miễn trừ, hàng hóa Việt Nam vào Mỹ từ ngày 24/7 phải gánh mức thuế bổ sung 12,5%, cao hơn mức 10% áp dụng cho một số đối thủ cạnh tranh, gây bất lợi lớn về giá thành.
Tình trạng suy giảm diễn ra gay gắt hơn ở nhóm cá tra. Trong tháng 8, xuất khẩu cá tra sang Mỹ sụt giảm tới 54,8%, chỉ đạt 12,5 triệu USD. Lũy kế 8 tháng ghi nhận mức 201,7 triệu USD, giảm 13,9%. Áp lực gia tăng sau khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) ban hành kết quả rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) vào giữa tháng 8 với mức thuế chống bán phá giá cá tra đông lạnh tăng vọt so với kết quả sơ bộ. Cụ thể, thuế áp lên Công ty Biển Đông tăng từ 0,29 lên 1 USD mỗi kg; Công ty NTSF tăng từ 0,07 lên 0,38 USD mỗi kg; hai đơn vị Caseamex và Navico tăng từ 0,23 lên 0,84 USD mỗi kg, trong khi các doanh nghiệp chịu mức thuế toàn quốc phải nộp 2,39 USD mỗi kg.
Để thích ứng, các doanh nghiệp xuất khẩu đã đẩy mạnh đưa hàng vào các thị trường lân cận tại châu Á. Nổi bật nhất là thị trường Trung Quốc và Hong Kong với mức tăng trưởng tháng 8 đạt 26,2%, thu về 287,7 triệu USD. Lũy kế 8 tháng, thị trường này chi 2,03 tỷ USD gom thủy sản Việt Nam, tăng 33,4% và đóng góp tới 25,35% tổng kim ngạch toàn ngành, đồng thời gánh khoảng 60% phần giá trị tăng thêm của ngành thủy sản nhờ sức tiêu thụ tốt ở nhóm tôm, cá tra, cua ghẹ và cá biển.
Thị trường ASEAN cũng ghi nhận mức bứt phá với kim ngạch 8 tháng đạt 544,9 triệu USD, tăng 20%, riêng tháng 8 tăng vọt 31%. Các thị trường khác ở Đông Á duy trì mức tăng ổn định như Hàn Quốc đạt 566,3 triệu USD, tăng 4,9% và Nhật Bản đạt 1,11 tỷ USD, tăng 2%.
Sự xoay trục dòng hàng bộc lộ rõ nhất ở chuỗi cung ứng tôm. Trái ngược với mức giảm hơn 13% tại Mỹ, xuất khẩu tôm trong tháng 8 sang Trung Quốc và Hong Kong tăng 37,6%, sang Nhật Bản tăng 10%, Hàn Quốc tăng 16% và khối ASEAN tăng tới 48%.
Đánh giá về chặng đường cuối năm, đại diện VASEP nhận định giai đoạn từ tháng 9 trở đi sẽ đón nhận thêm lực đẩy từ nhu cầu chuẩn bị hàng hóa cho mùa lễ hội và bổ sung tồn kho. Dù vậy, kết quả phán quyết thuế chống bán phá giá tôm vào cuối tháng 9 sẽ định hình trực tiếp cục diện đơn hàng tại Mỹ. Mục tiêu xuất khẩu toàn ngành vượt 12 tỷ USD trong năm 2026 vẫn có tính khả thi cao nếu thị trường Trung Quốc và Hong Kong duy trì sức mua ổn định, bù đắp cho những biến động khó lường từ bờ bên kia Thái Bình Dương.
Tâm An(t/h)
