Những năm gần đây, TP Hồ Chí Minh phải chi hàng nghìn tỷ đồng cho việc xử lý rác thải, chất thải mỗi năm, nhiều chương trình khác nhau đã được triển khai..., nhưng rác thải luôn là đề tài “ nóng” tại kỳ họp HĐND thành phố.

Từ đầu những năm 2000, khi bãi rác Đông Thạch chính thức bị đóng cửa, thành phố chỉ còn bãi chôn lấp Gò Cát ( được thiết kế chỉ với thời gian hoạt động trong 5 năm, đóng cửa năm 2007). Trước hiện trạng đó, cuối năm 2001, TP Hồ Chí Minh đã có quy hoạch tám điểm xử lý rác tại các quận, huyện ngoại thành. Thế nhưng, đây chỉ là cách giải quyết mang tính “ chiếm thuật” để đối phó tạm thời. Dường như quy hoạch này bị “ phá sản” khi thành phố không có những chiến lược để giải quyết xử lý rác lâu dài.

Tại thời điểm này, TP Hồ Chí Minh đã quyết định đầu tư Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc - Củ chi ( Khu phước Hiệp) với bãi chôn lấp số 1 có công suất 3.000 tấn/ ngày. Tuy nhiên, một trong những thất bại của việc đầu tư vào các khu vực xử lý rác thải tại TP Hồ Chí Minh chính là việc lựa chọn địa điểm, vị trí. Các bãi xử lý rác hầu hết nằm ở vùng trũng, nền đất yếu nên nguy cơ gây ô nhiễm môi trường rất cao. Cụ thể, khu Phước Hiệp nằm trên vùng đất yếu  16m bùn, nhưng dự án chôn rác có chiều cao từ 20 m đến 25 m đã gây ra không ít khó khăn và rất tốn kém để xử lý nền móng và chỉ trong một thời gian ngắn các bãi rác đã có dấu hiệu bị lún và rác, nước rỉ rác trôi ra kênh rạch gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân chung quanh và gây nhiều bức xúc trong dân.

Do chỉ là những biện pháp tạm thời, nên TP Hồ Chí Minh vừa duy trì các bãi chôn lấp kết hợp kêu gọi đầu tư công nghệ thân thiện môi trường theo chủ Trương xã hội hóa xử lý chất thải. Chủ trương này được đẩy mạnh vào năm 2005- 2006 và tại khu Phước Hiệp đã có ba dự án lớn áp dụng công nghệ tiên tiến như Nhà máy sản xuất phân compost và tái chế nhựa của Công ty CP VietStar và Công ty CP đầu tư phát triển Tâm Sinh Nghĩa ( Công ty Tâm Sinh Nghĩa), các bãi chôn lấp ( số 1, 1A,2,3) hợp vệ sinh của công ty TNHH MTV Môi trường đô thị thành phố. Riêng bãi chôn lấp số ba ngày nay được đầu tư với công nghệ chôn lấp rác hợp vệ sinh ( Công nghệ tiên tiến của KBEC – Hàn Quốc) bảo đảm tiêu chuẩn thiết kế và môi trường. Ngoài ra, năm 2007, Công ty TNHH xử lý chất thải rắn Việt Nam (VWS) đã chính thức đưa vào hoạt động khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước ( Khu Đa Phước) tại Huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh với công suất thiết kế xử lys3.000 tấn rác/ngày. Khi các dự án xử lý rác mới được hình thành và đi vào hoạt động thì ngày chính các khu nhà máy, bãi rác này lại trở thành những điểm “ nóng” mới về công nghệ xử lý cũng như việc gây ô nhiễm môi trường chung quanh.

Tập chung cho chôn lấp?

Theo thống kê của Sở Tài nguyên & Môi trường (TN&MT) TP Hồ Chí Minh, khối lượng rác sinh hoạt khoảng 7.000 tấn/ ngày,tỷ lệ gia tăng 6%/ năm và toàn bộ số rác hiện tại được tập trung xử lý, vận chuyển về hai nhà máy sản xuất phân bón, tái chế nhựa và khu bãi chôn lấp. Cụ thể, mỗi ngày khu Phước Hiệp tiếp nhận 2.000 tấn rác/ ngày và khu Đa Phước tiếp nhận 3.000 tấn/ngày,cả hai nơi này chủ yếu là thực hiện việc chôn lấp. Có khoảng 2.200 tấn rác/ngày được giao về hai doanh nghiệp là Công ty CP VietStar và Công ty Tâm Sinh Nghĩa để sản xuất phân compost và tái chế nhựa. Ở đây có thể dễ dàng nhận thấy là hiện có khoảng hơn 70% số lượng rác sinh hoạt trên địa bàn TP Hồ Chí Minh đang được thực hiện  theo phương pháp chôn lấp và như vậy liệu thành phố có thể thực hiện theo đúng Nội dung quyết định “ phê duyệt chương trình đầu tư xử lý rác thải rắn giai đoạn 2011-2020” của Thủ tướng Chính phủ? Không chỉ vậy, phải chăng việc Sở TN&MT tập chung cho đề án chuyển toàn bộ 2.000  tấn rác/ngày từ bãi chôn lấp số 3 của Khu Phước Hiệp về Khu Đa Phước và được dư kiến chính thức thực hiện vào năm 2015, đang thể hiện việc TP Hồ Chí Minh chỉ đạo tập chung cho chôn lấp rác thải?

Trên thực tế, khi chuyển toàn bộ số lượng rác tại Khu Phước Hiệp về Khu Đa Phước thì mỗi ngày Khu Đa Phước nâng tổng số tiền tiếp nhận lên đến 5.000 tấn rác/ngày. Để thực hiện được điều này, TP Hồ Chí Minh sẽ phải bỏ ra hơn 874 tỷ đồng để đền bù cho chi phí đã đầu tư xây dựng công trình bãi chôn lấp số 3, chi phí đầu tư xây dựng công trình nhà máy xử lý nước rỉ rác và đầu xe máy thiết bị trung chuyển, chi phí đầu tư đúc tấm Panel phục vụ chôn lấp rác và chi hỗ trợ chuyển đổi việc làm cho 300 cán bộ, công nhân viên của xí nghiệp xử lý chất thải.

Ngoài ra, ở thời điểm hiện tại giá xử lý rác tại khu Đa Phước là 19,579 USD/tấn, nhưng tại khu Phước Hiệp được tính giá 360.000 đồng/tấn ( tương đương khoảng 17,14 USD/tấn) và đơn giá này được tính cố định chứ không tăng theo chỉ số CPI hằng năm thư của VWS và như vậy thành phố phải cấp bù tiền chênh lệch về giá cho 2.000 tấn rác/ngày, hơn 2,4 USD/tấn, tương đương 4.800 USD/ngày, hơn 1,75 triệu USD/năm và theo kế hoạch việc tiếp nhận rác trong vòng 9 năm ( Thời gian còn lại của dự án khu Phước Hiệp)  thì ngân sách phải chi thêm 15,75 triệu USD. Đó là chưa kể đến vấn đề giao thông trên tuyến quốc lộ 50. Hiện nay, để vận chuyển 3.000 tấn rác/ngày đã có khoảng 260 đến 280 chuyến xe vận chuyển vào khu Đa Phước, thời điểm bắt đầu vận hành từ 18 giờ đến 24 giờ, theo tính toán trung bình khoảng 1,76 phút sẽ có một chuyến đến và thời giant rung bình một xe vận chuyển rác ( vào-ra) là khoảng 12,49 phút, đã có hiện tượng ùn tắc giao thông trong khu vực. Nếu vận chuyển toàn bộ 5.000 tấn rác vào Khu Đa Phước sẽ có khoảng 460 đến 490 xe/ ngày thì với thời gian hoạt động như hiện nay thì chắc chắn xảy ra hiện tượng kẹt xe. Một trong những giải pháp đưa ra là VWS kéo dài nhêm thời gian tiếp nhận rác và như vậy thành phố bắt buộc phải điều chỉnh việc thu gom vận chuyển rác. Đồng thời, việc tập trung rác về một nơi sẽ tăng thêm khoảng cách vận chuyển và sẽ tiếp tục đội chi phí cho việc vận chuyển rác.

Trong khi đó, hiện nay hầu hết việc xử lý rác tại Khu Đa Phước được VWS sử dụng phương pháp chôn lấp là chính. Nhìn vào đấy có thể thấy rằng: TP Hồ Chí Minh đang bỏ ra hàng nghìn tỷ đồng để chôn lấp rác. Trong khi ngay tại TP Hồ Chí Minh , Công ty Tâm Sing Nghĩa đã bỏ ra khoảng 800 tỷ đồng đầu tư một nhà máy hoàn chỉnh trong việc tái chế lấy nhựa và sản xuất phân bón compost, đang đi vào hoạt động ổn định với công suất 1.000 tấn/ ngày và nhà máy này hoàn toàn có khả năng nâng công suất lên 2.500 tấn/ngày nhưng lại thiếu nguồn cung cấp cho sản xuất.

Theo Thời Nay