Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân chính khiến giá phân bón tăng cao xuất phát từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, kéo theo việc gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải quan trọng của thế giới. Việc hạn chế tàu thuyền qua khu vực này đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy chi phí vận chuyển và giá nguyên liệu đầu vào tăng mạnh.
Tại thị trường trong nước, giá nhiều loại phân bón chủ lực đồng loạt leo thang trong tháng 3. Các sản phẩm như DAP, urê hay NPK đều ghi nhận mức tăng đáng kể so với đầu năm. Xu hướng này không chỉ phản ánh áp lực từ thị trường quốc tế mà còn cho thấy chi phí sản xuất nông nghiệp đang ngày càng phụ thuộc vào biến động bên ngoài.
Trên bình diện toàn cầu, giá phân bón tiếp tục duy trì ở mức cao. Nhiều loại như urê, UAN hay kali đều tăng so với cùng kỳ năm trước, trong đó một số mặt hàng ghi nhận mức tăng hai con số. Điều này khiến chi phí canh tác của nông dân tăng lên rõ rệt, đặc biệt đối với các ngành sản xuất thâm dụng vật tư đầu vào như trồng lúa, cà phê hay cây ăn trái.
Tuy nhiên, trong khi chi phí sản xuất gia tăng, giá nhiều nông sản chủ lực lại có xu hướng giảm. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, giá lúa tươi giảm do nguồn cung dồi dào trong giai đoạn thu hoạch rộ. Một số giống lúa phổ biến ghi nhận mức giảm vài trăm đồng mỗi kg so với tháng trước, khiến lợi nhuận của người trồng lúa bị thu hẹp.
Không chỉ lúa gạo, các mặt hàng xuất khẩu quan trọng như cà phê, hồ tiêu hay rau quả cũng chịu áp lực giảm giá. Tại Tây Nguyên, giá cà phê giảm mạnh do nguồn cung toàn cầu tăng, đặc biệt từ các quốc gia sản xuất lớn. Tương tự, giá hồ tiêu giảm khi bước vào vụ thu hoạch mới, trong khi sức mua chưa có dấu hiệu cải thiện.
Ở nhóm trái cây, thị trường ghi nhận sự phân hóa rõ rệt. Một số dòng cao cấp giữ được giá hoặc tăng nhẹ, nhưng phần lớn các loại trái cây phổ biến đều giảm do cung vượt cầu. Điều này phản ánh sự thiếu ổn định trong cấu trúc thị trường và khả năng điều tiết cung – cầu còn hạn chế.
Diễn biến trái chiều giữa chi phí đầu vào và giá đầu ra đang tạo ra “áp lực kép” đối với nông dân. Khi chi phí sản xuất tăng nhưng giá bán giảm, biên lợi nhuận bị co hẹp, thậm chí có nguy cơ thua lỗ đối với nhiều hộ sản xuất nhỏ lẻ.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cần sớm có giải pháp đồng bộ để giảm thiểu tác động tiêu cực. Về ngắn hạn, cần theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế để có chính sách điều hành phù hợp, đồng thời hỗ trợ chi phí đầu vào cho nông dân. Về dài hạn, việc tái cấu trúc sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ là hướng đi quan trọng.
Bên cạnh đó, thúc đẩy liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực dự báo thị trường cũng được xem là chìa khóa giúp ngành nông nghiệp thích ứng tốt hơn với các cú sốc bên ngoài.
Rõ ràng, trong bối cảnh biến động toàn cầu ngày càng phức tạp, việc giảm phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài và nâng cao sức chống chịu của ngành nông nghiệp không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là điều kiện để bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.
Nam Sơn (t/h)
