Áp lực chi phí đè nặng chuỗi cung ứng
Lâm Đồng hiện có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn với hơn 101.000 ha rau, sản lượng trên 3,38 triệu tấn/năm; 42.620 ha sầu riêng, khoảng 175.000 tấn; 27.000 ha thanh long, khoảng 560.000 tấn; cùng 327.000 ha cà phê, sản lượng trên 1 triệu tấn. Đây là nguồn cung quan trọng cho cả thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tuy nhiên, lợi thế về sản lượng chưa chuyển hóa thành ưu thế cạnh tranh tương xứng. Một trong những nguyên nhân chính là chi phí logistics còn cao, chiếm khoảng 20–25% giá thành sản phẩm, đặc biệt tăng mạnh vào mùa thu hoạch.
Biến động giá năng lượng toàn cầu tiếp tục tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp vận tải và logistics. Chi phí nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận hành leo thang, từ vận tải nội địa đến cước vận chuyển quốc tế. Trong khi đó, việc điều chỉnh giá dịch vụ lại tiềm ẩn nguy cơ mất khách hàng, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”.
Hạ tầng chưa đồng bộ, nông dân chịu thiệt
Thực tế tại nhiều vùng nông thôn cho thấy, hạ tầng giao thông phục vụ sản xuất vẫn còn hạn chế. Tình trạng “nắng bụi, mưa bùn” tuy đã được cải thiện nhưng chưa triệt để, khiến việc vận chuyển nông sản từ rẫy về điểm tập kết gặp nhiều khó khăn.
Hệ quả là nông dân phải phụ thuộc vào thương lái, qua nhiều khâu trung gian, dễ bị ép giá. Tình trạng “được mùa mất giá” vẫn tái diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và tâm lý sản xuất.
Không chỉ nông hộ nhỏ lẻ, ngay cả các doanh nghiệp cũng gặp khó trong khâu logistics. Vào mùa cao điểm, chi phí container và vận chuyển tăng mạnh, trong khi khoảng cách từ vùng nguyên liệu đến các cảng biển lớn, làm gia tăng thời gian và chi phí trung chuyển.
Theo ước tính, khoảng cách vận chuyển từ vùng nguyên liệu đến các cảng biển lớn như Cát Lái, Cảng Cái Mép - Thị Vải khoảng từ 250 - 350 km, làm gia tăng thời gian và chi phí trung chuyển cho doanh nghiệp. Trong khi đó, hạ tầng logistics còn nhiều hạn chế, thiếu trung tâm tích hợp và cảng cạn (ICD), khiến nông sản phải trung chuyển ra ngoài tỉnh để xuất khẩu. Do hệ thống bảo quản và chuỗi lạnh chưa đáp ứng nhu cầu, nông sản tươi gặp khó khăn trong xuất khẩu chính ngạch. Nhiều sản phẩm vẫn xuất thô như cà phê, hồ tiêu, hạt điều chế biến sâu chỉ đạt 5 - 10%. Ngành thủy sản còn thiếu kho lạnh quy mô lớn, đồng bộ.
Bên cạnh đó, hệ thống kho bãi, kho lạnh và chuỗi bảo quản sau thu hoạch chưa đáp ứng nhu cầu. Nhiều mặt hàng nông sản vẫn xuất khẩu dưới dạng thô, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp. Tỷ lệ hao hụt trong chuỗi cung ứng ở mức cao, trung bình 25–30%, riêng rau quả có thể lên đến 45%.
Định hình hệ sinh thái logistics hiện đại
Trước thực trạng trên, Lâm Đồng đang định hướng phát triển logistics trở thành hạ tầng thiết yếu gắn với nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp chế biến.
Theo định hướng, tỉnh sẽ ưu tiên hình thành từ 1–2 trung tâm logistics tích hợp, bao gồm kho lạnh, sơ chế, phân loại, đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Các trung tâm này dự kiến được quy hoạch dọc các trục giao thông chính, kết nối với sân bay Liên Khương nhằm tăng khả năng lưu thông hàng hóa.
Theo ông Vũ Đình Cường - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới, tỉnh sẽ ưu tiên hình thành từ 1 - 2 trung tâm logistics, tích hợp các chức năng kho lạnh, sơ chế, phân loại, đóng gói và truy xuất nguồn gốc nông sản. Các trung tâm vận chuyển hàng hóa và kho bảo quản sau thu hoạch sẽ được quy hoạch dọc các tuyến giao thông chính, đặc biệt gắn với sân bay Liên Khương để tăng khả năng kết nối vận tải.
Song song đó, việc phát triển hệ thống cảng cạn (ICD), kho ngoại quan và kho chuyên dụng sẽ giúp giảm áp lực vận chuyển đường dài, nâng cao tính chủ động cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Tái cấu trúc chuỗi – chìa khóa phát triển bền vững
Không chỉ dừng ở đầu tư hạ tầng, việc tổ chức lại chuỗi logistics nông sản được xác định là giải pháp mang tính căn cơ. Theo đó, các doanh nghiệp logistics được khuyến khích liên kết với doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã để hình thành chuỗi dịch vụ khép kín từ sản xuất đến xuất khẩu.
Ứng dụng công nghệ số trong quản lý kho, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng cũng là xu hướng tất yếu, giúp nâng cao tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cho rằng cần có thêm cơ chế hỗ trợ về tín dụng, thuế để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào phương tiện vận tải xanh, đa dạng hóa phương thức vận chuyển, đặc biệt là đường sắt liên vận quốc tế.
Mở lối cho nông sản vươn xa
Việc tháo gỡ các “nút thắt” logistics sẽ góp phần giảm chi phí, hạn chế thất thoát và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Lâm Đồng. Quan trọng hơn, đây là bước đi then chốt để xây dựng chuỗi cung ứng hiện đại, nâng cao vị thế nông sản địa phương trên thị trường toàn cầu.
Trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen, chính những khó khăn lại là phép thử cho năng lực thích ứng. Với sự đồng hành của chính quyền và nỗ lực đổi mới của doanh nghiệp, logistics Lâm Đồng được kỳ vọng sẽ từng bước chuyển mình, tạo nền tảng vững chắc cho nông nghiệp phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Hoàng Phương
