Theo Bộ Công Thương, việc sửa đổi đồng bộ bốn luật nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh không cần thiết. Đồng thời, dự án luật cũng hướng tới xử lý triệt để những bất cập, mâu thuẫn và chồng chéo trong hệ thống pháp luật hiện hành – những vấn đề đã được người dân, doanh nghiệp phản ánh trong thời gian dài và được Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật chỉ rõ.
Dự án Luật được xây dựng trên cơ sở hai nhóm chính sách trọng tâm.
Nhóm chính sách thứ nhất tập trung vào việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương, gắn với cải cách thủ tục hành chính. Theo đó, nhiều thẩm quyền quản lý nhà nước trong các lĩnh vực thương mại, ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được điều chỉnh theo hướng phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp.
Ngoài việc luật hóa các nội dung phân cấp, phân quyền đã được quy định tại Nghị định số 139/2025/NĐ-CP và Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ, dự thảo luật còn đề xuất bổ sung một số nội dung mới. Đáng chú ý, trong Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo đề xuất chuyển thẩm quyền cấp phép gia công hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo giấy phép từ Bộ Công Thương về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bảo đảm đúng quan điểm “cấp nào gần thực tiễn, sát dân, sát doanh nghiệp thì làm tốt hơn, hiệu quả hơn”.
Nhóm chính sách thứ hai tập trung xử lý các bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo trong quá trình thi hành pháp luật. Đối với Luật Thương mại 2005, dự thảo đề xuất bãi bỏ các quy định liên quan đến hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; đồng thời bãi bỏ quy định giao Chính phủ xác định lĩnh vực độc quyền nhà nước để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư. Những sửa đổi này nhằm mở rộng tối đa quyền tự do kinh doanh, giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp, phù hợp với tinh thần Hiến pháp năm 2013.
Bên cạnh đó, các quy định về hợp đồng và giải quyết tranh chấp trong Luật Thương mại cũng được đề xuất bãi bỏ để thống nhất với Bộ luật Dân sự, tránh mâu thuẫn khi áp dụng pháp luật. Dự thảo cũng bổ sung khái niệm “hàng giả” nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công tác phòng, chống vi phạm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đối với Luật Quản lý ngoại thương, dự thảo sửa đổi quy định cho phép doanh nghiệp nhập khẩu trở lại hàng hóa do chính mình sản xuất đã xuất khẩu để sửa chữa, bảo hành, sau đó tái xuất hoặc trả lại khách hàng, kể cả với một số mặt hàng thuộc diện cấm nhập khẩu. Ngoài ra, dự thảo làm rõ tiêu chí cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, mở rộng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ theo các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thẩm quyền cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do cho các chủ thể ngoài nhà nước.
Với Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, dự thảo bổ sung các quy định nhằm xử lý hiệu quả các hành vi phản cạnh tranh, hoàn thiện khung pháp lý về kiểm soát tập trung kinh tế và cạnh tranh không lành mạnh, đặc biệt trong các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số. Đồng thời, dự thảo cũng tăng cường bảo vệ dữ liệu người tiêu dùng, phòng chống gian lận, lừa đảo và hàng giả trong môi trường thương mại điện tử đang phát triển mạnh.
Việc sửa đổi đồng bộ bốn luật được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các “nút thắt” thể chế, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong giai đoạn tới.
Nam Sơn (t/h)
