Chính sách TM đối với dân cư biên giới: Duy trì hay bãi bỏ?

(THCL) _ Những năm qua, chính sách thương mại đối với dân cư biên giới phần nào tạo chuyển biến trong đời sống người dân theo hướng tích cực. Tuy nhiên, chính sách này đang bộc lộ nhiều kẽ hở…

Chính sách "mở"…

Theo Quyết định số 139/QĐ-TTg, ngày 23/12/2009 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg, của Thủ tướng Chính phủ về việc quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới thì, hàng hóa nhập khẩu dưới hình thức mua, bán, trao đổi hàng hóa cư dân biên giới được sản xuất từ nước có chung biên giới (phù hợp Danh mục hàng hóa do Bộ trưởng Bộ Công thương công bố trong từng thời kỳ sau khi đã bàn thống nhất với các bộ, ngành, cơ quan liên quan), được miễn thuế nhập khẩu và các loại thuế khác (nếu có) với giá trị không quá 2 triệu đồng/người/ngày/lượt.

Ngày 27/12/2012, Bộ Công thương ban hành Thông tư số 42/2012/TT-BCT về việc quy định danh mục hàng hóa được sản xuất từ nước có chung biên giới nhập khẩu vào nước ta dưới hình thức mua, bán, trao đổi hàng hóa cư dân biên giới. Theo đó, có 35 loại mặt hàng tiêu dùng thiết yếu như quần áo, chăn màn, bát đĩa, nồi cơm điện, hoa quả, thực phẩm… được liệt kê trong danh mục cư dân biên giới được phép trao đổi.

Nhìn từ thực tế, quyết định cho phép cư dân biên giới được phép trao đổi hàng hóa miễn thuế đã thể hiện sự quan tâm của Chính phủ đối với đời sống của đồng bào dân tộc, khu vực biên giới, cửa khẩu. Tuy nhiên, quá trình thực hiện chính sách đã bộc lộ những kẽ hở, gây tổn thất nhiều hơn lợi ích.

Với hạn mức tiêu dùng đến 2 triệu đồng/người/ngày/lượt, có nghĩa là trong 1 tháng, một cư dân biên giới mua đồ dùng thiết yếu tới 60 triệu đồng? Với mức tiền xa xỉ như vậy, cư dân biên giới, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số làm sao có nhiều tiền như vậy? Và nhu cầu thực của người dân có cao tới mức chi tiêu như vậy không?

Thượng úy Hoàng Thế Hà, Trạm trưởng Trạm Kiểm soát biên phòng, cửa khẩu Mường Khương cho hay: Thực tế, cư dân vùng biên giới rất khó có số tiền 2 triệu đồng/ngày mua hàng. Ở Mường Khương, có khi cả tuần cư dân mới sang trao đổi hàng hóa (chủ yếu là nông sản, quần áo, đồ dùng sinh hoạt hàng ngày…) 1 lần vào mỗi phiên chợ”.

Việc trao đổi hàng hóa diễn ra sôi động, chủ yếu tại các cửa khẩu quốc tế, một số “trùm” buôn lậu khai thác triệt để kẽ hở từ chính sách này, thuê người đứng ra nhờ cư dân biên giới thu gom hàng miễn thuế, sau khi các cư dân biên giới sang bên chợ nước láng giềng, mua những kiện hàng nhỏ rồi vận chuyển công khai qua cửa khẩu. Thậm chí, họ vận chuyển hàng bằng các xe container và khai báo đó là các kiện hàng của nhiều người gộp lại cùng chở một chuyến. Với hình thức khai báo như vậy, các “trùm” buôn lậu đã có được số lượng hàng nhập khổng lồ mà không hề chịu bất cứ khoản thuế nào để tuồn sâu vào nội địa tiêu thụ.

Ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng cho rằng, điểm khó khống chế ở đây đó là đối tượng được hưởng ưu đãi là cư dân các xã biên giới nên phạm vi khá rộng.

Có nên tiếp tục duy trì?

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công thương, theo đó,  rà soát, đánh giá những lợi ích của chính sách ưu đãi dân cư biên giới, nếu thấy không có lợi thì bãi bỏ. Trên cơ sở thực tế, đề nghị các địa phương cho ý kiến đánh giá những mặt được, chưa được, những tác động đến đời sống cư dân khu vực biên giới nếu bãi bỏ chính sách này. Và một khi duy trì thì hướng quản lý sẽ như thế nào?

Xung quanh việc nên hay không nên tiếp tục duy trì chính sách ưu đãi, có rất nhiều ý kiến trái chiều. Ông Lê Bá Trình, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, có thể duy trì việc miễn tính thuế với những mặt hàng cư dân biên giới đã mua, nhưng bán ra phải được quy định tính thuế thật cụ thể.

Trong khi đó, ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn lại đề xuất chuyển việc ưu đãi này từ đơn vị cá nhân sang cơ chế hộ gia đình. Đặc biệt, đại diện ngành tài chính cho rằng, cần có quy định rõ ràng, nếu bà con mua hàng để dùng thì miễn thuế, còn nếu bán ra thì chắc chắn phải thu.

Thượng úy Hoàng Thế Hà kiến nghị: "Tại các cửa khẩu quốc tế, không ít cư dân là những dân buôn chuyên nghiệp, họ lợi dụng chính sách mua hàng miễn thuế để bán lại, thu về lợi nhuận cao, không còn mang tính chất trao đổi hàng hóa cư dân biên giới nữa. Vì thế, việc miễn thuế chỉ nên áp dụng tại các cửa khẩu phụ, nơi mà các cư dân có mục đích trao đổi hàng hóa nông sản thực thụ tại các phiên chợ”.

Luật sư Lâm Văn Quang, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội bày tỏ quan điểm: “Thay vì hạn mức tiêu dùng hàng miễn thuế cho cư dân biên giới từ 2 triệu đồng/người/ngày/lượt thành 2 triệu đồng/người/tuần (tương đương 8 triệu đồng/người/tháng) sẽ phù hợp với mức sống và thu nhập của cư dân hơn”.

Trước thực trạng lợi dụng chính sách miễn thuế đối với hàng hóa của cư dân biên giới để buôn lậu, trốn thuế, Bộ Tài chính đã có văn bản đề nghị Chính phủ không nên duy trì chính sách này.

Kiều Tuyết