Xã Cổ Đô có lợi thế về sản xuất nông nghiệp và nguồn nguyên liệu tại chỗ. Đây là nền tảng để các hợp tác xã, hộ sản xuất phát triển nhóm sản phẩm chế biến từ nông sản. Đến nay, địa phương đã có nhiều sản phẩm được công nhận OCOP, trong đó chủ yếu thuộc nhóm thực phẩm và nông sản chế biến.
Tuy nhiên, phía sau những “ngôi sao” OCOP vẫn là bài toán về thị trường. Một sản phẩm sau khi được công nhận phải tiếp tục cạnh tranh về chất lượng, giá bán, bao bì, thương hiệu và khả năng phân phối. Đây cũng là vấn đề Cổ Đô đặt trọng tâm trong định hướng phát triển OCOP thời gian tới.
Từ nông sản quen thuộc đến hàng hóa có thương hiệu
Một trường hợp tiêu biểu là Hợp tác xã Yến Anh, do chị Phạm Thị Tư Hậu sáng lập và trực tiếp điều hành. Từ những nguyên liệu như ngô, khoai, sắn, dừa, hợp tác xã đã phát triển hơn 50 sản phẩm nông sản, trong đó 6 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao.
Mỗi tháng, khoảng 30 tấn sản phẩm được đưa ra thị trường. Trong đó, ngô chiên bơ, khoai lang kén và bánh sắn nướng cốt dừa là những sản phẩm tiêu biểu, đã có mặt tại nhiều nhà hàng, quán ăn và hệ thống siêu thị nông sản sạch từ Bắc vào Nam. Một số sản phẩm còn được người tiêu dùng tại nước ngoài biết đến thông qua hình thức xách tay.
Từ trường hợp này có thể thấy, giá trị của OCOP không chỉ nằm ở chứng nhận mà còn ở khả năng biến nguyên liệu thành sản phẩm phù hợp với thị trường. Tuy nhiên, khi quy mô tiêu thụ tăng, yêu cầu đối với chủ thể sản xuất cũng cao hơn, từ việc duy trì chất lượng giữa các lô hàng đến bảo đảm nguồn nguyên liệu, bao bì, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định.
Chị Nguyễn Thị Nam, Chủ tịch UBND xã Cổ Đô, cho rằng địa phương sẽ định hướng phát triển OCOP gắn với lợi thế nông nghiệp và nhu cầu thị trường, trong đó chú trọng chất lượng thay vì chạy theo số lượng. Theo chị Nam, xã sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các chủ thể hoàn thiện sản phẩm, nâng chất lượng, cải tiến bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và tăng kết nối với các kênh phân phối.
“OCOP không nên chỉ dừng ở việc sản phẩm được công nhận mà phải hướng đến khả năng tiêu thụ và tạo giá trị thực tế cho người sản xuất. Địa phương sẽ tập trung hỗ trợ các chủ thể nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường, để sản phẩm có thể đứng vững hơn sau khi được công nhận”, chị Nam cho biết.
Từ “đạt sao” đến “bán được hàng”
Định hướng của xã Cổ Đô trong giai đoạn tới là phát triển sản phẩm OCOP theo hướng bền vững, gắn sản xuất với thị trường. Địa phương khuyến khích các chủ thể khai thác tốt nguồn nguyên liệu, phát triển sản phẩm có tính đặc trưng, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của các kênh bán lẻ hiện đại.
Theo lãnh đạo xã, bên cạnh việc phát triển sản phẩm mới, việc duy trì và nâng cấp những sản phẩm đã được công nhận cũng rất quan trọng. Một sản phẩm có thể đạt tiêu chí tại thời điểm đánh giá, nhưng nếu không tiếp tục đầu tư về chất lượng, thương hiệu và thị trường thì khó duy trì sức cạnh tranh lâu dài.
Ở góc độ chủ thể sản xuất, chị Phạm Thị Tư Hậu - Giám đốc Hợp tác xã Yến Anh cho rằng chứng nhận OCOP tạo thêm cơ hội để sản phẩm được người tiêu dùng biết đến, song yếu tố quyết định vẫn là chất lượng và sự ổn định. Hợp tác xã xác định thời gian tới sẽ tiếp tục cải tiến sản phẩm, hoàn thiện mẫu mã, mở rộng hệ thống phân phối và tăng cường bán hàng qua các kênh trực tuyến.
Theo chị Hậu, việc mở rộng thị trường cũng phải đi cùng kiểm soát chất lượng. Nếu sản lượng tăng nhưng chất lượng không được duy trì, thương hiệu sẽ khó phát triển bền vững. Do đó, hợp tác xã ưu tiên từng bước mở rộng thị trường, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất và xây dựng nhận diện sản phẩm.
Đây cũng là bài toán chung của nhiều chủ thể OCOP. Để bước vào siêu thị, thương mại điện tử hoặc thị trường xuất khẩu, sản phẩm không chỉ cần câu chuyện địa phương mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, hồ sơ sản phẩm và khả năng cung ứng.
Với Cổ Đô, phát triển OCOP vì thế đang được đặt trong một bài toán rộng hơn: làm sao biến lợi thế nông nghiệp thành giá trị thương mại, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Khi các sản phẩm có thể đi vào hệ thống phân phối ổn định, tiếp cận người tiêu dùng ngoài địa phương và từng bước mở rộng thị trường, chương trình OCOP mới thực sự phát huy hiệu quả.
Từ “được công nhận” đến “bán được hàng”, xã Cổ Đô đang chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng, thương hiệu và sức cạnh tranh. Đây cũng là nền tảng để những sản phẩm mang dấu ấn địa phương không chỉ có thêm một “ngôi sao” trên bao bì, mà có thể tạo dựng vị trí lâu dài trên thị trường.
Nam Sơn
