Không phải nhóm hàng nào cũng tăng giá mạnh
Bức tranh giá cả 9 tháng năm 2026 cho thấy, mức tăng CPI chung đang được hình thành từ những nhóm hàng có trọng số lớn và mức tăng tương đối cao, thay vì tất cả hàng hóa, dịch vụ cùng tăng với cường độ tương đương.
Theo Cục Thống kê, CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước. Trong 11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng chính, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%, giao thông tăng 6,06%.
Ba nhóm này đồng thời tạo phần lớn tác động lên CPI chung. Hàng ăn và dịch vụ ăn uống đóng góp 1,69 điểm phần trăm; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng đóng góp 1,52 điểm phần trăm; giao thông đóng góp 0,6 điểm phần trăm.
Tuy nhiên, ở nhiều nhóm khác, mức tăng thấp hơn đáng kể. Thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 2,84%; văn hóa, giải trí và du lịch tăng 2,78%; may mặc, mũ nón và giày dép tăng 2,05%; thuốc và dịch vụ y tế tăng 1,12%; thông tin và truyền thông chỉ tăng 0,12%.
Sự phân hóa còn thể hiện rõ hơn trong diễn biến từng mặt hàng. Trong nhóm thực phẩm, rau tươi, khô và chế biến tăng 2,98%, quả tăng 0,95%, nhưng thịt lợn giảm 0,96%. Giá gạo cũng giảm 0,06% trong tháng 9 khi nguồn cung trên thị trường thế giới dồi dào và cạnh tranh xuất khẩu gia tăng.
Ở nhóm giao thông, giá nhiên liệu tăng mạnh nhưng giá vận tải hành khách bằng đường hàng không lại giảm 9,95%. Giá ô tô mới và ô tô đã qua sử dụng cũng giảm trong tháng 9.
Như vậy, mức tăng CPI không phản ánh một xu hướng tăng giá đồng nhất giữa toàn bộ thị trường. Diễn biến cung - cầu của từng nhóm hàng vẫn tạo ra những khác biệt đáng kể.
Lạm phát cơ bản cho thấy sức ép chưa lan tỏa toàn diện
Một chỉ dấu đáng chú ý khác nằm ở khoảng cách giữa CPI và lạm phát cơ bản. Bình quân 9 tháng, lạm phát cơ bản tăng 4,26%, thấp hơn mức tăng 4,52% của CPI.
Tháng 9, lạm phát cơ bản tăng 0,11% so với tháng trước và tăng 4,45% so với cùng kỳ, trong khi CPI cùng kỳ tăng 5,08%.
Sự chênh lệch này phần nào phản ánh tác động của những yếu tố có giá biến động mạnh trong năm, đặc biệt là xăng dầu, lương thực, thực phẩm tươi sống và một số dịch vụ. Khi những nhóm này biến động, CPI có thể tăng nhanh hơn lạm phát cơ bản.
Diễn biến tháng 9 là ví dụ rõ. CPI tăng 0,62% so với tháng trước, trong đó nhóm giao thông tăng 3,97%, chủ yếu do xăng tăng 9,39% và dầu diesel tăng 4,53%. Trong khi đó, nhiều nhóm chỉ tăng nhẹ hoặc giảm giá.
Giáo dục tăng 1,41% do tác động của điều chỉnh học phí đầu năm học, nhưng nhóm văn hóa, giải trí và du lịch giảm 0,28%; thông tin và truyền thông giảm 0,14%.
Điều này cho thấy áp lực giá hiện nay có sự tập trung nhất định. Các cú tăng của năng lượng, thực phẩm hoặc những nhóm có tính thời điểm có thể kéo CPI lên, nhưng chưa đồng nghĩa với việc giá cả đồng loạt tăng mạnh trên toàn bộ nền kinh tế.
Tuy vậy, diễn biến này vẫn cần được theo dõi trong quý IV. Nếu giá năng lượng, nguyên liệu, vận chuyển tiếp tục tăng và được chuyển dần vào giá thành sản phẩm, áp lực có thể lan sang nhiều nhóm hàng hơn. Ngược lại, nguồn cung hàng hóa ổn định và cạnh tranh trên thị trường sẽ góp phần hạn chế khả năng truyền dẫn chi phí vào giá bán.
Với CPI bình quân 9 tháng đã tăng 4,52%, cao hơn mức mục tiêu khoảng 4,5% cho cả năm, dư địa điều hành giá trong quý IV không còn lớn. Nhưng thay vì chỉ nhìn vào con số CPI chung, diễn biến của từng nhóm hàng và khoảng cách giữa CPI với lạm phát cơ bản sẽ là những chỉ dấu quan trọng để nhận diện mức độ lan tỏa thực sự của áp lực giá.
Trong những tháng cuối năm, câu chuyện lạm phát vì thế không chỉ nằm ở việc CPI tăng bao nhiêu, mà còn ở việc áp lực giá có tiếp tục tập trung ở một số nhóm hàng hay bắt đầu lan rộng sang mặt bằng giá chung.
Nam Sơn (t/h)
