Doanh nghiệp được tự quyết giá xăng dầu
Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ và quá trình lấy ý kiến kéo dài khoảng 2 năm.
Tại hội nghị, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết việc xây dựng dự thảo được thực hiện trong thời gian dài do các quy định mới tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, thị trường và người tiêu dùng.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại dự thảo là cơ chế điều hành giá xăng dầu. Theo đề xuất, khi nghị định mới có hiệu lực, giá bán xăng dầu sẽ được vận hành theo cơ chế thị trường và do doanh nghiệp quyết định thay vì Nhà nước công bố một mức giá bán cụ thể.
Dự thảo không quy định một mức giá bán lẻ thống nhất mà xây dựng công thức xác định giá, gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế, phí.
Trong đó, giá mua và cước phí tạo nguồn được xác định trên cơ sở chi phí thực tế; lợi nhuận do doanh nghiệp tự xác định; các khoản thuế, phí tiếp tục thực hiện theo quy định của Nhà nước. Nhà nước dự kiến chỉ quy định chi phí kinh doanh định mức và điều chỉnh định kỳ 3 năm một lần.
Theo ông Trần Hữu Linh, việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp nhằm đưa hoạt động kinh doanh xăng dầu trở về sát hơn với cơ chế thị trường. Nhà nước chuyển từ việc trực tiếp quyết định giá sang xây dựng công thức, quy định một số yếu tố chi phí và tăng cường hậu kiểm.
Cách tiếp cận này cũng được Bộ Công Thương định hướng theo hướng tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp, tinh gọn hệ thống phân phối và chuyển mạnh sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Mỗi cửa hàng có thể bán một mức giá
Nếu đề xuất được thông qua, giá bán xăng dầu trên thị trường có thể không còn đồng nhất giữa các doanh nghiệp, thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ.
Theo ông Trần Hữu Linh, mỗi cửa hàng có thể áp dụng một mức giá khác nhau tùy thuộc vào giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và chính sách bán hàng của từng doanh nghiệp.
Những doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng hiệu quả và kiểm soát tốt hoạt động kinh doanh có thể chủ động giảm giá để thu hút khách hàng. Ngược lại, những doanh nghiệp có chi phí đầu vào hoặc chi phí vận hành cao có thể áp dụng mức giá cao hơn.
Đáng chú ý, giá bán không nhất thiết cố định trong cả ngày. Theo thiết kế của dự thảo, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá theo diễn biến thị trường và chính sách kinh doanh. Vì vậy, về lý thuyết, giá xăng dầu tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng và được điều chỉnh giảm trong cùng ngày.
Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ phải chủ động hơn trong việc cập nhật và so sánh giá giữa các cửa hàng, hệ thống phân phối trước khi mua xăng dầu.
Việc doanh nghiệp được chủ động về giá cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với tính minh bạch trong công bố, niêm yết và kê khai giá. Đây là một trong những vấn đề được các doanh nghiệp và thương nhân quan tâm khi góp ý cho dự thảo.
Trao quyền nhưng Nhà nước vẫn hậu kiểm
Việc trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc Nhà nước buông quản lý thị trường xăng dầu.
Theo nội dung được Bộ Công Thương đưa ra lấy ý kiến, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm việc doanh nghiệp áp dụng công thức tính giá, công khai và niêm yết giá. Việc giám sát sẽ tập trung vào tính đúng đắn của các yếu tố cấu thành giá cũng như việc doanh nghiệp thực hiện các quy định về kinh doanh xăng dầu.
Trong trường hợp thị trường có biến động lớn, Nhà nước vẫn có các công cụ để can thiệp. Các công cụ dự kiến được sử dụng theo thứ tự gồm thuế, phí, dự trữ quốc gia, phân giao tổng nguồn tối thiểu và trong trường hợp đặc biệt mới sử dụng nguồn lực Nhà nước để bình ổn thị trường.
Theo ông Trần Hữu Linh, trong những tình huống giá xăng dầu tăng hoặc giảm đột biến, xảy ra chiến tranh hoặc thị trường biến động ở mức khoảng 15-20%, Nhà nước có thể chuyển sang cơ chế điều hành giá trở lại.
Dự thảo vì vậy đang đặt ra sự thay đổi đáng kể trong phương thức quản lý xăng dầu: Nhà nước không trực tiếp ấn định một mức giá bán thống nhất mà tập trung xây dựng khuôn khổ, công thức và công cụ giám sát, trong khi doanh nghiệp được trao quyền chủ động hơn trong quyết định giá.
Tuy nhiên, tại hội nghị, một số ý kiến cũng lưu ý rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực hiện. Khi doanh nghiệp đầu mối được tự quyết định và điều chỉnh giá ở các thời điểm khác nhau, thương nhân phân phối có thể gặp tình huống giá bán thay đổi nhanh giữa các thời điểm. Nếu quy định về thời điểm công bố, kê khai, niêm yết và nguyên tắc xác định giá không đủ rõ, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc giải trình khi cơ quan chức năng thanh tra, kiểm tra.
Do đó, bên cạnh việc trao quyền tự chủ về giá, các quy định về công khai giá, thời điểm điều chỉnh giá, trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi phân phối và cơ chế hậu kiểm được xem là những nội dung cần tiếp tục được làm rõ trước khi nghị định được ban hành.
Việc hoàn thiện dự thảo đang được Bộ Công Thương thực hiện theo hướng tinh gọn các tầng nấc trung gian, nâng trách nhiệm của thương nhân đầu mối, giảm thủ tục và tăng quyền chủ động của doanh nghiệp, đồng thời duy trì các công cụ quản lý của Nhà nước đối với mặt hàng có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Phúc Hưng(t/h)
