Tại dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến để hoàn thiện, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất thay đổi cơ chế điều hành giá theo hướng trao quyền tự quyết cho doanh nghiệp, đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát.
Theo đó, Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được tự quyết giá bán, thực hiện kê khai và kết nối dữ liệu để cơ quan quản lý theo dõi.
Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu doanh nghiệp đầu mối phải công khai thời điểm áp dụng giá mới trước tối thiểu 30 phút, ghi rõ giờ, phút có hiệu lực. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng tăng giá sớm hoặc trì hoãn giảm giá.
Doanh nghiệp không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán hàng trái quy định. Các thông báo, dữ liệu về thời điểm công bố, cập nhật giá và giao dịch liên quan phải được lưu giữ, không được chỉnh sửa hoặc xóa.
Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh sẽ sử dụng dữ liệu kê khai để theo dõi, giám sát, ngăn ngừa hành vi thông đồng hoặc liên minh độc quyền.
Đối với thương nhân phân phối trong cùng hệ thống, dự thảo cho phép tự quyết giá bán nhưng không được vượt mức giá do doanh nghiệp đầu mối cung cấp công bố. Khi đầu mối tăng giá, thương nhân phân phối không bắt buộc phải tăng tương ứng.
Tại địa bàn xa cảng, kho đầu mối, giá bán có thể cao hơn nhưng mức chênh lệch không quá 2%.
Về chi phí kinh doanh định mức trong công thức tính giá, Bộ Công Thương sẽ thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thời điểm áp dụng, chậm nhất ngày 31/1 hằng năm. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí thực tế hằng năm và thực hiện kiểm toán độc lập ba năm một lần.
Dự thảo cũng xác định dấu hiệu cần điều tra hành vi hạn chế cạnh tranh, trong đó có trường hợp từ hai doanh nghiệp đầu mối hoặc phân phối trên cùng địa bàn có tổng thị phần từ 30% trở lên thông đồng, thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động chi phí đầu vào. Khi thị trường biến động bất thường, Nhà nước có thể áp dụng biện pháp can thiệp như quy định giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong thời hạn nhất định để bình ổn thị trường.
Bên cạnh cơ chế giá, Bộ Công Thương đề xuất điều chỉnh điều kiện kinh doanh, yêu cầu doanh nghiệp đầu mối phải sở hữu ít nhất 40 cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Phương án này thay thế đề xuất trước đó về việc doanh nghiệp phải có 10 cửa hàng trực thuộc và ít nhất 40 doanh nghiệp phân phối trong hệ thống.
Theo Bộ Công Thương, cửa hàng thuộc sở hữu phản ánh năng lực thực chất, ổn định hơn quan hệ hợp đồng, đồng thời gắn trách nhiệm cung ứng của doanh nghiệp đầu mối với người tiêu dùng.
Với doanh nghiệp đang hoạt động, dự thảo đưa ra lộ trình chuyển tiếp: sở hữu ít nhất 10 cửa hàng trong năm 2028 và nâng lên 40 cửa hàng từ đầu năm 2029.
Dự thảo cũng nghiêng về phương án tiếp tục cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau, song đặt ra yêu cầu về giao nhận thực tế, chuyển quyền sở hữu và truy xuất từng lô hàng thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận.
Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự thảo đề xuất chấm dứt trích lập và chi sử dụng từ năm 2027, ngoại trừ nguồn tạm ứng ngân sách theo Nghị quyết 69.
Trường hợp nguồn quỹ chưa đủ hoàn trả ngân sách vào đầu năm 2027, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành trích lập đến khi hoàn trả đủ.
Doanh nghiệp chậm quyết toán quỹ từ 60 ngày có thể bị đình chỉ kinh doanh tạm thời; nếu quá hạn 90 ngày có thể bị thu hồi giấy phép.
Minh Khánh
