Giá điện là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống người dân. Vì vậy, mỗi lần điều chỉnh giá đều nhận được sự quan tâm lớn của thị trường. Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu, tỷ giá và nhu cầu tiêu thụ điện liên tục biến động, yêu cầu đặt ra là cơ chế điều hành phải vừa kịp thời phản ánh diễn biến thực tế, vừa bảo đảm tính minh bạch và tránh những biến động bất thường.
Đáp ứng yêu cầu đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 278/2026/NĐ-CP ngày 9/7/2026, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 72/2025/NĐ-CP về cơ chế và thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.
Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc xác lập rõ các ngưỡng điều chỉnh giá điện. Theo quy định mới, nếu giá bán lẻ điện bình quân tính toán giảm dưới 1% hoặc tăng dưới 2% so với mức hiện hành thì EVN không điều chỉnh giá mà chỉ thực hiện báo cáo và gửi hồ sơ để Bộ Công Thương kiểm tra, giám sát.
Ngược lại, khi mức giá cần điều chỉnh giảm từ 1% trở lên hoặc tăng từ 2% đến dưới 5%, EVN được xây dựng phương án giá và gửi Bộ Công Thương thẩm định. Sau khi nhận được ý kiến bằng văn bản của Bộ, doanh nghiệp sẽ quyết định việc điều chỉnh giá và báo cáo lại kết quả thực hiện trong thời hạn 5 ngày làm việc.
So với trước đây, quy trình mới giúp phân định rõ hơn trách nhiệm giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý. EVN được trao quyền chủ động nhiều hơn trong việc xây dựng và thực hiện phương án giá, trong khi Bộ Công Thương tập trung vào vai trò kiểm tra, giám sát và bảo đảm việc tính toán tuân thủ đúng quy định.
Không chỉ điều chỉnh theo chu kỳ hằng năm, Nghị định mới còn yêu cầu EVN thực hiện rà soát giá bán lẻ điện định kỳ trong năm. Trước ngày 25 của tháng đầu tiên các quý II, III và IV, doanh nghiệp phải cập nhật sản lượng điện thương phẩm thực tế, chi phí phát điện, chi phí mua điện, các khoản chi phí phát sinh cũng như dự báo phần còn lại của năm để tính toán lại giá bán lẻ điện bình quân.
Quy định này được đánh giá sẽ giúp cơ chế điều hành bám sát hơn diễn biến thực tế của thị trường điện, hạn chế tình trạng khoảng cách lớn giữa chi phí đầu vào và giá bán lẻ kéo dài trong nhiều tháng.
Một điểm mới khác là cơ chế kiểm soát đối với trường hợp giá điện cần giảm. Nếu kết quả tính toán cho thấy giá bán lẻ điện thuộc diện phải giảm nhưng EVN chưa thực hiện điều chỉnh, Bộ Công Thương có quyền yêu cầu doanh nghiệp giảm giá bằng văn bản. Sau khi nhận yêu cầu, EVN phải hoàn tất việc điều chỉnh trong thời hạn 5 ngày làm việc.
Trong trường hợp phát hiện sai sót về số liệu hoặc phương pháp tính, EVN cũng có trách nhiệm cập nhật, hoàn thiện lại phương án giá theo yêu cầu của cơ quan quản lý trước khi triển khai các đợt điều chỉnh tiếp theo.
Bên cạnh việc hoàn thiện quy trình điều hành, Nghị định 278/2026/NĐ-CP còn đặt trọng tâm vào việc nâng cao tính minh bạch trong hình thành giá điện. Theo đó, trước ngày 30/6 hằng năm, EVN phải báo cáo toàn bộ chi phí thực tế của năm trước để Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức kiểm tra.
Trong trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương được thuê đơn vị tư vấn độc lập tham gia thẩm tra chi phí sản xuất, kinh doanh điện. Kết quả kiểm tra sẽ được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch và tạo điều kiện để xã hội giám sát quá trình hình thành giá điện.
Ngoài ra, nếu cơ quan có thẩm quyền phát hiện sai lệch trong kết quả tính toán giá bán lẻ điện bình quân, EVN phải cập nhật, điều chỉnh phần chênh lệch này trong các kỳ điều hành tiếp theo, qua đó bảo đảm giá điện phản ánh đúng chi phí thực tế.
Việc ban hành Nghị định 278/2026/NĐ-CP được xem là bước hoàn thiện cơ chế điều hành giá điện theo hướng cân bằng giữa yếu tố thị trường và quản lý Nhà nước. Khi quy trình tính toán, điều chỉnh và kiểm tra được chuẩn hóa với các mốc thời gian cụ thể, việc điều hành giá điện được kỳ vọng sẽ minh bạch hơn, phản ứng nhanh hơn trước biến động chi phí đầu vào, đồng thời góp phần tạo môi trường ổn định cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng điện trong thời gian tới.
Minh Thành (t/h)
