Thực tế cho thấy, các hoạt động đầu tư – kinh doanh ngày càng mở rộng cả về quy mô lẫn lĩnh vực, đồng thời diễn ra với tốc độ nhanh hơn, vượt ra khỏi khuôn khổ truyền thống. Sự xuất hiện của tài sản số, tài sản trí tuệ, dữ liệu và các loại hàng hóa phái sinh đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ phát sinh tranh chấp, với mức độ phức tạp ngày càng cao.
Chủ động phòng ngừa rủi ro
Trong tiến trình chuyển đổi số, môi trường kinh doanh đang chứng kiến những thay đổi căn bản về phương thức giao dịch. Điều này kéo theo sự gia tăng cả về số lượng lẫn tính chất của các rủi ro pháp lý. Theo các chuyên gia, quản trị rủi ro không còn dừng lại ở phản ứng khi tranh chấp xảy ra, mà cần được thiết kế như một chiến lược chủ động xuyên suốt vòng đời giao dịch.
Đáng chú ý, môi trường số với đặc tính “phi vật thể”, dễ sao chép và lan truyền không giới hạn đang khiến các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở nên khó kiểm soát hơn. Thống kê cho thấy khoảng 60% đơn yêu cầu xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ tại Việt Nam có liên quan đến hoạt động thương mại điện tử. Các hành vi phổ biến bao gồm hàng giả, hàng nhái, xâm phạm nhãn hiệu, vi phạm bản quyền hình ảnh và nội dung quảng cáo, thậm chí là đánh cắp hoặc mã hóa dữ liệu sở hữu trí tuệ.
Trước thực trạng này, doanh nghiệp được khuyến nghị cần nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ, chủ động đăng ký bảo hộ ngay từ sớm. Đồng thời, việc xây dựng hệ thống quản trị nội bộ, ứng dụng công nghệ giám sát thị trường và sử dụng dịch vụ đại diện sở hữu trí tuệ cũng là những giải pháp cần thiết.
Tăng tốc xử lý tranh chấp
Cùng với quá trình số hóa, doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức mới như rủi ro trong giao kết và thực hiện hợp đồng, tranh chấp thương mại, xung đột lợi ích đầu tư, cũng như các vấn đề phát sinh từ dữ liệu, bảo mật thông tin và giao dịch xuyên biên giới.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chi phí xử lý tranh chấp luôn cao hơn đáng kể so với chi phí phòng ngừa. Trong một môi trường kinh doanh biến động nhanh, doanh nghiệp cần phản ứng với tốc độ tương đương với chuyển đổi số và công nghệ AI để duy trì khả năng thích ứng.
Đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc thiếu hụt nguồn lực và nhân lực càng làm gia tăng áp lực trong quản trị rủi ro. Do đó, bên cạnh kế hoạch kinh doanh, doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản phòng ngừa pháp lý song hành, đồng thời chủ động tiếp cận các dịch vụ tư vấn từ các tổ chức chuyên môn, hiệp hội và luật sư.
Ở góc độ hệ thống, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp cũng đang tăng cường triển khai các chương trình đào tạo, tư vấn mang tính thực tiễn nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho cộng đồng doanh nghiệp. Đồng thời, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan quản lý là cần hoàn thiện các công cụ hỗ trợ, từ nền tảng số đến hệ thống thông tin, giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Cơ chế giải quyết tranh chấp cần đi trước
Theo các chuyên gia pháp lý, trong bối cảnh mới, cơ chế giải quyết tranh chấp cần được xem là một phần cấu thành ngay từ đầu của hoạt động đầu tư – kinh doanh, thay vì chỉ là giải pháp “cuối cùng”.
Các phương thức như trọng tài và hòa giải không chỉ giúp xử lý tranh chấp mà còn đóng vai trò như công cụ quản trị dự liệu, góp phần nâng cao tính ổn định và khả năng dự đoán của môi trường kinh doanh.
Việc quản trị rủi ro pháp lý, do đó, không thể được thực hiện đơn lẻ mà cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp, tổ chức tư vấn, hiệp hội ngành nghề và cơ quan quản lý nhà nước. Một hệ sinh thái pháp lý đồng bộ sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.
Hoàng Phương (t/h)
