Vừa qua, tại Hội thảo “Chiến lược và giải pháp phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp”, nhiều chuyên gia nhận định mô hình tăng trưởng tuyến tính truyền thống – vốn dựa vào khai thác tài nguyên và thải bỏ – đang dần bộc lộ hạn chế trước áp lực cạn kiệt tài nguyên, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường.
Theo ông Chu Việt Cường, đại diện Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp, kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành con đường tất yếu để duy trì tăng trưởng dài hạn. Đối với Việt Nam, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn gắn với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước xây dựng nền tảng pháp lý cho mô hình này thông qua các chiến lược phát triển và hệ thống quy định như Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP. Hệ thống chính sách được thiết kế xoay quanh các trụ cột gồm định hướng chiến lược, khung pháp lý và công cụ thực thi như thuế môi trường, tín dụng xanh và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn. Hệ thống pháp luật chưa có một cơ chế điều phối thống nhất, dẫn đến việc thực thi còn phân tán. Thị trường nguyên liệu tái chế chưa phát triển tương xứng, trong khi nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về nguồn lực tài chính và công nghệ.
Theo các chuyên gia, kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam hiện vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Lộ trình phát triển dự kiến chia thành ba giai đoạn: đến năm 2025 tập trung hoàn thiện thể chế; giai đoạn 2025–2030 phát triển thị trường với vai trò trung tâm của khu vực tư nhân; và đến năm 2050 trở thành cấu phần nội tại của nền kinh tế.
PGS.TS Bùi Quang Tuấn nhận định, chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn là xu thế toàn cầu không thể đảo ngược và mang tính thay đổi cấu trúc toàn diện. Trong khi đó, các thị trường lớn như Liên minh châu Âu đang thiết lập hàng loạt tiêu chuẩn mới, yêu cầu doanh nghiệp minh bạch toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào đến phát thải.
Ở góc độ thị trường, ông Đặng Huy Đông, Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam cho rằng chuyển đổi xanh đã trở thành “tấm vé thông hành” để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện sống còn.
Dù vậy, thách thức cũng mở ra cơ hội. Nếu tận dụng tốt, chuyển đổi xanh có thể tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Kết hợp với chuyển đổi số, quá trình này có thể tạo nên “chuyển đổi kép”, giúp nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn.
Trong bối cảnh đó, kinh tế tuần hoàn không còn chỉ là giải pháp môi trường mà đang trở thành trụ cột phát triển mới. Vấn đề đặt ra là làm sao rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt quá trình chuyển đổi.
Nam Sơn (t/h)
