Theo Reuters ngày 12/10, EU và Trung Quốc đã đạt thỏa thuận hạn chế lượng xe hybrid nhập khẩu từ Trung Quốc vào thị trường châu Âu. Hạn ngạch dự kiến áp dụng từ năm 2027, ở mức 350.000 xe mỗi năm trong thời hạn bốn năm, với mức tăng 6% mỗi năm kể từ năm thứ hai.
Động thái này diễn ra khi xuất khẩu xe hybrid của Trung Quốc sang châu Âu tăng mạnh, trở thành một hướng mở rộng thị trường quan trọng sau khi EU áp thuế bổ sung đối với ô tô điện chạy pin sản xuất tại Trung Quốc từ năm 2024. Theo Reuters, giá trị xuất khẩu xe hybrid của Trung Quốc sang 27 quốc gia thành viên EU đạt 7,5 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, gấp ba lần mức 2,5 tỷ USD cùng kỳ năm trước.
Hạn ngạch 350.000 xe thấp hơn một nửa lượng dự kiến năm 2026
Theo ước tính của EU được Reuters dẫn lại, lượng xe hybrid Trung Quốc nhập khẩu vào khối có thể đạt 800.000 chiếc trong năm 2026. Nếu hạn ngạch 350.000 xe được áp dụng từ năm 2027, lượng nhập khẩu theo cơ chế mới sẽ thấp hơn đáng kể so với mức dự kiến của năm trước.
Đây là thay đổi đáng chú ý đối với các nhà sản xuất Trung Quốc đang tăng tốc tại châu Âu. Xe hybrid, đặc biệt là xe hybrid sạc ngoài (PHEV), đã trở thành một lựa chọn quan trọng khi các hãng muốn mở rộng doanh số nhưng phải đối mặt với rào cản thuế quan đối với xe điện chạy pin.
PHEV có thể sạc pin từ nguồn điện bên ngoài, vận hành bằng điện trong một quãng đường nhất định và sử dụng động cơ đốt trong khi cần tăng phạm vi hoạt động. Cấu hình này giúp người dùng giảm mức tiêu thụ nhiên liệu trong một số điều kiện, đồng thời hạn chế sự phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng sạc.
Theo dữ liệu hải quan Trung Quốc được Reuters dẫn, giá trị xuất khẩu xe hybrid sang EU đã tăng từ 845 triệu USD trong cả năm 2021 lên 7,5 tỷ USD chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026. Đà tăng phản ánh sức hút của nhóm xe này, đồng thời cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của một số nhà sản xuất vào thị trường châu Âu.
Tuy nhiên, cần phân biệt hạn ngạch nhập khẩu với thuế nhập khẩu. Theo thông tin được công bố, cơ chế mới hướng đến giới hạn số lượng xe được đưa vào thị trường, thay vì chỉ áp thêm chi phí thuế để xe tiếp tục được thông quan. Chi tiết thực hiện vẫn cần được theo dõi khi các bên hoàn thiện quy định.
BYD, Chery và SAIC đối mặt áp lực lớn
Nhóm doanh nghiệp chịu ảnh hưởng đáng kể gồm SAIC, BYD và Chery. Theo số liệu của hãng nghiên cứu tài chính Jefferies được Reuters dẫn, ba nhà sản xuất này chiếm hơn 90% lượng xe hybrid của các thương hiệu Trung Quốc bán tại EU. Xe hybrid cũng chiếm hơn một nửa doanh số tại châu Âu của ba hãng.
Với BYD, Chery và thương hiệu MG thuộc SAIC, hạn ngạch mới có thể buộc doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch phân bổ sản phẩm, chiến lược giá và tốc độ mở rộng thị trường. Những hãng phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu xe hoàn chỉnh từ Trung Quốc sẽ phải tính toán kỹ hơn về sản lượng và cơ cấu mẫu xe đưa sang châu Âu.
Trong khi đó, EU cho rằng thỏa thuận giúp hạn chế đà tăng nhanh của xe nhập khẩu, qua đó tạo thêm dư địa cạnh tranh cho các nhà sản xuất trong khối. Cao ủy Thương mại EU Maroš Šefčovič nhận định biện pháp này có thể làm giảm hơn một nửa lượng xe hybrid Trung Quốc xuất khẩu sang châu Âu so với mức dự kiến năm 2026.
Trung Quốc lại nhấn mạnh khía cạnh bảo đảm cơ hội tiếp cận thị trường. Bộ Thương mại nước này cho biết hạn ngạch dành cho xe Trung Quốc không được thấp hơn mức áp dụng cho nguồn nhập khẩu từ các nước khác; các biện pháp cũng không được nhắm riêng hoặc phân biệt đối xử với doanh nghiệp Trung Quốc. Hai bên đồng thời thống nhất điều chỉnh hạn ngạch dựa trên số liệu xuất khẩu năm 2025 để tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì tăng trưởng.
Sự khác biệt trong cách tiếp cận cho thấy bài toán không chỉ nằm ở số lượng xe được nhập khẩu, mà còn liên quan đến khả năng duy trì cạnh tranh và cân bằng lợi ích giữa hai thị trường.
Chuyển hướng sản xuất sang châu Âu để duy trì tăng trưởng
Một trong những phương án các hãng xe Trung Quốc có thể cân nhắc là đẩy nhanh đầu tư sản xuất tại châu Âu. Khi xe nhập khẩu nguyên chiếc bị giới hạn, việc tổ chức sản xuất ngay trong khu vực có thể giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào hoạt động xuất khẩu từ Trung Quốc.
Theo AP ngày 12/10, BYD đang mở rộng mạng lưới sản xuất quốc tế với các cơ sở tại Thái Lan, Indonesia, Brazil và Hungary. Nhà máy tại Hungary tạo thêm lựa chọn để hãng phục vụ thị trường châu Âu, dù hiệu quả thực tế còn phụ thuộc công suất, danh mục xe và các quy định liên quan.
Tại Triển lãm ô tô Paris ngày 12/10, Changan công bố kế hoạch bắt đầu sản xuất xe tại châu Âu từ đầu năm 2027. Reuters cũng đưa tin BYD đang xem xét khả năng xây dựng nhà máy tại Pháp. Những động thái này cho thấy chiến lược nội địa hóa sản xuất đã được một số doanh nghiệp tính đến trong quá trình mở rộng quốc tế.
Dù vậy, xây dựng nhà máy mới đòi hỏi vốn đầu tư lớn, hệ thống cung ứng linh kiện, nhân lực và sản lượng đủ để kiểm soát chi phí. Những hãng có nguồn lực tài chính mạnh và mạng lưới quốc tế rộng sẽ có nhiều lựa chọn hơn so với các doanh nghiệp quy mô nhỏ, vốn chủ yếu dựa vào xuất khẩu xe hoàn chỉnh.
Về phía châu Âu, hạn ngạch có thể giúp các nhà sản xuất trong khối giảm áp lực cạnh tranh trong ngắn hạn. Giám đốc điều hành Renault François Provost nhận định lượng xe hybrid Trung Quốc nhập khẩu tăng nhanh là tình trạng khó duy trì lâu dài, đồng thời đánh giá thỏa thuận tốt hơn một cuộc chiến thương mại.
Tuy nhiên, biện pháp kiểm soát nhập khẩu không tự động giải quyết những vấn đề nội tại của ngành ô tô châu Âu, như chi phí năng lượng, chi phí sản xuất và sức cạnh tranh về công nghệ. Nếu các hãng Trung Quốc tăng đầu tư nhà máy tại châu Âu, cạnh tranh có thể chuyển từ nhập khẩu xe hoàn chỉnh sang năng suất, giá thành, chuỗi cung ứng và khả năng phát triển sản phẩm tại chỗ.
Với thị trường ô tô toàn cầu, thỏa thuận EU - Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các hãng xe ngày càng gắn với chính sách thương mại và địa điểm sản xuất. Hạn ngạch mới có thể làm chậm đà tăng xuất khẩu xe hybrid Trung Quốc sang châu Âu, nhưng chưa chắc chặn được quá trình mở rộng của các thương hiệu này nếu họ chuyển hướng sang sản xuất ngay trong khu vực.
Phương Thảo (t/h)
