Sản lượng tăng nhưng giá trị suy giảm
Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 3/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 210 nghìn tấn cà phê, thu về gần 956,2 triệu USD. Lũy kế quý I/2026, tổng khối lượng xuất khẩu đạt 577,3 nghìn tấn, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kim ngạch lại giảm 6,4%, chỉ đạt 2,71 tỷ USD.
Nguyên nhân chính đến từ việc giá xuất khẩu bình quân giảm mạnh. Trong quý I/2026, giá cà phê xuất khẩu trung bình chỉ đạt khoảng 4.696,8 USD/tấn, giảm gần 17% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là yếu tố kéo tụt giá trị dù sản lượng vẫn tăng trưởng khá.
Về thị trường tiêu thụ, châu Âu tiếp tục là điểm đến chủ lực. Đức, Italia và Tây Ban Nha duy trì vị trí là ba thị trường nhập khẩu lớn nhất của cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, xu hướng tăng trưởng không đồng đều: xuất khẩu sang Đức và Tây Ban Nha tăng nhẹ, trong khi Italia lại giảm đáng kể.
Đáng chú ý, Trung Quốc nổi lên như thị trường tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm 15 đối tác lớn, với mức tăng gấp đôi so với cùng kỳ. Ngược lại, Philippines ghi nhận mức giảm sâu gần 24%, cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt về nhu cầu tiêu thụ giữa các thị trường.
Ở trong nước, giá cà phê tại Tây Nguyên trong tháng 3/2026 giảm mạnh từ 2.500–2.800 đồng/kg so với tháng trước. Tại các địa phương như Đắk Lắk, Gia Lai hay Đắk Nông, giá thu mua chỉ quanh mức 93.700–93.800 đồng/kg. Diễn biến này khiến thị trường giao dịch trở nên trầm lắng khi nông dân có xu hướng găm hàng, chờ giá phục hồi.
Trên thị trường quốc tế, giá cà phê cũng biến động theo hai chiều. Giá Robusta chịu áp lực giảm do nguồn cung được cải thiện, trong khi Arabica được hỗ trợ bởi lo ngại thiếu hụt cà phê chất lượng cao. Tuy nhiên, bước sang đầu tháng 4/2026, cả hai loại đều đồng loạt giảm, phản ánh xu hướng suy yếu chung.
Các chuyên gia nhận định, triển vọng vụ mùa bội thu tại Brazil – quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới – là yếu tố chính kéo giá xuống. Bên cạnh đó, nguồn cung gia tăng từ các quốc gia như Uganda, cùng với đồng USD mạnh lên, cũng góp phần tạo áp lực lên giá cà phê toàn cầu.
Chuyển hướng nâng chất để giữ giá trị
Trước những biến động bất lợi, ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi chiến lược phát triển. Nếu trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa vào sản lượng, thì hiện nay, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng trở thành yếu tố sống còn.
Tại nhiều diễn đàn chuyên ngành gần đây, các chuyên gia đều nhấn mạnh rằng Việt Nam tuy là quốc gia xuất khẩu Robusta hàng đầu thế giới, nhưng vẫn chưa thực sự có tiếng nói trong việc định hình tiêu chuẩn chất lượng toàn cầu. Điều này khiến sản phẩm dù có sản lượng lớn nhưng vẫn bị định giá thấp hơn so với các dòng cà phê chất lượng cao.
Một trong những hướng đi đang được thúc đẩy là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng cho cà phê Robusta. Sáng kiến “Robusta XXI” được kỳ vọng sẽ tạo ra một khung đánh giá khoa học, từ đó hình thành “ngôn ngữ chất lượng” chung cho sản phẩm cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu cũng được xem là chìa khóa nâng cao giá trị. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Ở góc độ sản xuất, chuyển đổi sang mô hình bền vững cũng là xu hướng tất yếu. Việc áp dụng các tiêu chuẩn canh tác thân thiện môi trường, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, người trồng cà phê vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn. Giá bán giảm trong khi chi phí đầu vào như phân bón, nhân công và logistics vẫn ở mức cao khiến lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Điều này đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính sách, cũng như sự liên kết chặt chẽ hơn giữa nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức ngành hàng.
Về dài hạn, dư địa phát triển của ngành cà phê Việt Nam vẫn rất lớn. Nhu cầu tiêu thụ cà phê toàn cầu tiếp tục tăng, đặc biệt tại các thị trường mới nổi. Nếu tận dụng tốt cơ hội và thực hiện thành công quá trình chuyển đổi, cà phê Việt Nam không chỉ giữ vững vị trí về sản lượng mà còn có thể nâng tầm về giá trị và thương hiệu.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, bài toán không còn là “bán được bao nhiêu” mà là “bán với giá trị như thế nào”. Và để giải được bài toán đó, ngành cà phê buộc phải đi nhanh hơn trên con đường nâng chất, chuẩn hóa và xây dựng thương hiệu bền vững.
Nam Sơn (t/h)
