Hàng giả ngày càng tinh vi, người tiêu dùng trở thành nạn nhân
Hàng giả, hàng nhái không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành vấn đề nổi cộm của thị trường. Từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc chữa bệnh, thực phẩm, thời trang cho đến linh kiện điện tử, phụ tùng xe máy hay phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hầu như không có lĩnh vực nào đứng ngoài "tầm ngắm" của các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả.
Sự phát triển mạnh của thương mại điện tử, mạng xã hội và hình thức bán hàng qua livestream đã tạo thêm nhiều kênh tiêu thụ cho hàng giả. Chỉ cần vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể mua phải sản phẩm được quảng cáo là "chính hãng", "xách tay", "giảm giá đặc biệt", nhưng thực tế lại không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Theo lực lượng chức năng, các đường dây sản xuất hàng giả hiện nay hoạt động ngày càng chuyên nghiệp. Nếu trước đây hàng giả dễ nhận biết bởi chất lượng thấp và bao bì sơ sài thì nay nhiều cơ sở đã đầu tư máy móc hiện đại, sao chép gần như hoàn toàn mẫu mã, tem chống giả, mã QR, thậm chí cả giấy chứng nhận chất lượng. Điều này khiến việc phân biệt thật – giả trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Trong những tháng đầu năm 2026, nhiều vụ sản xuất, buôn bán hàng giả quy mô lớn liên tiếp bị phát hiện tại Hà Nội, TP.HCM và nhiều địa phương khác. Hàng nghìn sản phẩm giả mạo các thương hiệu nổi tiếng bị thu giữ, từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến quần áo, túi xách và thiết bị điện tử. Không ít vụ việc cho thấy các đối tượng tổ chức sản xuất theo dây chuyền, thuê kho bãi, sử dụng mạng xã hội để quảng bá và kết nối với dịch vụ vận chuyển nhằm đưa hàng đi khắp cả nước.
Điều đáng lo ngại là hậu quả của hàng giả không chỉ dừng lại ở thiệt hại về tài chính. Đối với các mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe như mỹ phẩm, thuốc chữa bệnh hay thực phẩm chức năng, người sử dụng có thể đối mặt với nhiều rủi ro khó lường. Mỹ phẩm giả có thể gây kích ứng, bỏng da; thực phẩm chức năng giả không mang lại hiệu quả như quảng cáo; trong khi thuốc giả có thể khiến người bệnh mất đi cơ hội điều trị đúng thời điểm.
Là người thường xuyên mua sắm trực tuyến, chị Nguyễn Thị Hồng (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết từng mua một bộ mỹ phẩm được quảng cáo là hàng chính hãng với mức giá thấp hơn gần một nửa so với cửa hàng chính thức.
"Khi nhận hàng, bao bì rất đẹp nên tôi hoàn toàn tin tưởng. Chỉ sau vài ngày sử dụng thì da nổi mẩn đỏ, ngứa rát. Mang sản phẩm đến cửa hàng kiểm tra mới biết đó là hàng giả. Từ đó tôi chỉ mua tại đại lý chính hãng, dù giá có cao hơn" - chị Hồng chia sẻ.
Không chỉ chị Hồng, nhiều người tiêu dùng cho biết họ ngày càng thận trọng mỗi khi mua hàng trực tuyến. Những đánh giá năm sao, lượt mua lớn hay các chương trình giảm giá sâu không còn đủ để tạo sự yên tâm như trước.
Ở góc độ doanh nghiệp, hàng giả gây ra những tổn thất không nhỏ. Ngoài việc mất doanh thu, doanh nghiệp còn phải đối mặt với nguy cơ giảm uy tín khi người tiêu dùng vô tình sử dụng phải sản phẩm giả nhưng lại cho rằng đó là hàng chính hãng. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hàng tỷ đồng mỗi năm cho tem chống giả, hệ thống truy xuất nguồn gốc và các giải pháp bảo vệ thương hiệu, song vẫn gặp nhiều khó khăn do các đối tượng làm giả liên tục thay đổi phương thức hoạt động.
Khôi phục niềm tin cần sự vào cuộc của cả hệ thống
Theo các chuyên gia kinh tế, tác động lớn nhất của hàng giả không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm vi phạm mà còn ở sự suy giảm niềm tin của thị trường. Khi người tiêu dùng không còn tin vào chất lượng hàng hóa, họ sẽ có xu hướng cắt giảm chi tiêu hoặc chuyển sang các kênh mua sắm khác. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp chân chính và làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Các chuyên gia về sở hữu trí tuệ cho rằng hàng giả đang tạo nên một vòng luẩn quẩn. Doanh nghiệp mất doanh thu nên giảm nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới sản phẩm; người tiêu dùng mất niềm tin nên dè dặt khi mua sắm; thị trường trở nên thiếu minh bạch và môi trường cạnh tranh bị méo mó.
Bên cạnh đó, tâm lý muốn sở hữu hàng hiệu với giá rẻ cũng vô tình tiếp tay cho hàng giả phát triển. Không ít người biết mức giá quá thấp là bất thường nhưng vẫn chấp nhận mua với suy nghĩ "nếu may thì được hàng thật". Chính nhu cầu này đã tạo ra thị trường tiêu thụ rộng lớn cho các đối tượng vi phạm.
Để giải quyết tận gốc vấn đề, nhiều chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp thay vì chỉ tập trung vào các đợt cao điểm kiểm tra.
Trước hết, hệ thống pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng tính răn đe đối với hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, đặc biệt là các vụ việc có quy mô lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc xử lý nghiêm minh không chỉ góp phần ngăn chặn vi phạm mà còn tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Song song với đó, lực lượng quản lý thị trường, công an, hải quan, thanh tra chuyên ngành và chính quyền địa phương cần tăng cường chia sẻ dữ liệu, phối hợp kiểm tra liên ngành để kịp thời phát hiện các đường dây sản xuất và phân phối hàng giả.
Đối với thương mại điện tử, trách nhiệm của các nền tảng cần được nâng cao hơn nữa. Việc xác minh danh tính người bán, kiểm soát nguồn gốc hàng hóa, chủ động phát hiện sản phẩm có dấu hiệu giả mạo và gỡ bỏ các gian hàng vi phạm phải trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ xử lý khi có phản ánh.
Doanh nghiệp cũng cần chủ động hơn trong việc bảo vệ thương hiệu. Ngoài đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng tem điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, công nghệ blockchain và các giải pháp nhận diện sản phẩm chính hãng. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ thực sự phát huy khi doanh nghiệp thường xuyên hướng dẫn người tiêu dùng cách kiểm tra và nhận biết sản phẩm.
Về phía người tiêu dùng, việc thay đổi thói quen mua sắm đóng vai trò rất quan trọng. Thay vì chỉ quan tâm đến giá rẻ, người mua cần ưu tiên lựa chọn các đại lý chính thức, gian hàng được xác thực và kiểm tra kỹ thông tin về sản phẩm trước khi quyết định mua. Đồng thời, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người tiêu dùng cần chủ động phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc nền tảng bán hàng để kịp thời xử lý.
Anh Trần Văn Minh (Hà Nội), một người thường xuyên mua sắm trực tuyến, cho rằng hiện nay người tiêu dùng rất cần một hệ thống truy xuất nguồn gốc đơn giản và đáng tin cậy.
"Nhiều sản phẩm nhìn bên ngoài giống hệt hàng thật nên người mua rất khó phân biệt. Nếu các sàn thương mại điện tử kiểm soát chặt người bán và cơ quan chức năng công khai rộng rãi các trường hợp vi phạm thì người tiêu dùng sẽ yên tâm hơn," anh Minh chia sẻ.
Theo các chuyên gia, bên cạnh công tác xử lý vi phạm, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng có ý nghĩa lâu dài. Khi người dân hiểu rõ tác hại của hàng giả đối với sức khỏe, doanh nghiệp và nền kinh tế, nhu cầu tiêu thụ sẽ giảm, từ đó thu hẹp "đất sống" của các đối tượng vi phạm.
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, xây dựng một thị trường minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là yêu cầu phát triển trong nước mà còn là điều kiện quan trọng để nâng cao uy tín quốc gia.
Muốn làm được điều đó, cuộc chiến chống hàng giả không thể chỉ dựa vào những chiến dịch kiểm tra theo từng thời điểm mà cần một cơ chế quản lý hiện đại, trong đó dữ liệu giữa các cơ quan được kết nối, công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ trong truy xuất nguồn gốc và doanh nghiệp cùng người tiêu dùng đều trở thành những "mắt xích" tích cực trong quá trình giám sát thị trường.
Niềm tin là tài sản vô hình nhưng có giá trị đặc biệt đối với nền kinh tế. Một khi niềm tin bị xói mòn, quá trình khôi phục sẽ cần rất nhiều thời gian và nguồn lực. Vì vậy, chống hàng giả không đơn thuần là bảo vệ một thương hiệu hay một sản phẩm cụ thể mà là bảo vệ sự minh bạch của thị trường, quyền lợi của người tiêu dùng và nền tảng cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.
Nam Sơn
