Trước năm 2000, cây điều tại Campuchia chưa được coi là cây công nghiệp và năng suất rất thấp do sử dụng giống địa phương không đồng đều. Bước ngoặt thực sự bắt đầu khi Việt Nam triển khai các chương trình xuất khẩu chất xám nông nghiệp sang nước bạn để thay đổi căn bản nền tảng sản xuất.
Dấu ấn Việt Nam trong việc định hình nền nông nghiệp điều hiện đại
Sự đột phá về giống cây trồng là yếu tố then chốt khi Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam (IAS) đưa các giống điều cao sản, đặc biệt là giống chủ lực AB05-08 sang Campuchia. Đây chính là nền móng giúp cải thiện năng suất cây trồng một cách mạnh mẽ trên diện rộng. Song song với đó, thông qua Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), các quy trình kỹ thuật từ ghép cải tạo, tỉa cành tạo tán đến quản lý dịch hại đã được phổ biến rộng rãi cho nông dân Campuchia.
Không chỉ dừng lại ở kỹ thuật, Việt Nam còn hỗ trợ nguồn lực tài chính đáng kể khi Vinacas tài trợ 1,5 tỷ đồng để phát triển 1 triệu cây điều trong giai đoạn 2018-2022. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam cũng trực tiếp sang thuê đất, xây dựng vùng nguyên liệu sạch và thiết lập các nhà máy sơ chế ngay tại khu vực biên giới. Kết quả của những nỗ lực này là diện tích trồng điều của Campuchia đã tăng trưởng phi mã lên mức 700.000 ha, tập trung tại các thủ phủ như Kampong Thom, Kratie và Ratanakiri với sản lượng dự báo đạt 1,1 triệu tấn trong năm 2025.
Mối quan hệ tương thuộc và lợi ích song phương trong chuỗi cung ứng
Sự hợp tác giữa hai nước không chỉ giúp Campuchia phát triển kinh tế nông thôn, mà còn giải quyết bài toán nguyên liệu cấp thiết cho Việt Nam trong bối cảnh các nhà máy trong nước cần tới 4-5 triệu tấn điều thô mỗi năm. Trong năm 2025, Việt Nam đã chi 4,5 tỷ USD để nhập khẩu 3 triệu tấn điều thô và Campuchia đã trở thành nguồn cung lớn nhất với 1 triệu tấn. Việc nhập khẩu từ Campuchia mang lại lợi thế cạnh tranh vượt trội nhờ logistics thuận tiện khi vận chuyển đường bộ chỉ mất từ 1 đến 2 ngày, giúp giảm thiểu rủi ro ẩm mốc so với đường biển.
Bên cạnh đó, các bản ghi nhớ hợp tác và thỏa thuận thúc đẩy thương mại song phương đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng cùng nhiều ưu đãi thuế quan cho nông sản Campuchia sang Việt Nam. Trong tầm nhìn chiến lược tới năm 2032, khi Campuchia đặt mục tiêu tăng tỷ lệ chế biến nội địa lên 50%, các doanh nghiệp Việt Nam đang tích cực tái cấu trúc bằng cách dịch chuyển khâu sơ chế sang nước bạn và tập trung chế biến sâu các sản phẩm giá trị gia tăng cao tại Việt Nam.
Sự kết hợp giữa nguyên liệu Campuchia và công nghệ Việt Nam không chỉ giúp quốc gia láng giềng thoát nghèo bền vững, mà còn là tấm lá chắn bảo vệ vị thế cường quốc ngành điều của Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Tâm An
