Hành trình vì hàng triệu bữa ăn an toàn: “Bức tường” bảo vệ hơn 14 triệu dân

Phía sau những quầy thực phẩm tại siêu thị, những khu chợ nhộn nhịp hay những suất ăn tại trường học, khu công nghiệp là cả một hệ thống kiểm soát đang hoạt động ngày đêm. Từ kiểm dịch động vật, kiểm soát giết mổ, giám sát chất cấm, phòng chống dịch bệnh đến thanh tra bếp ăn tập thể, trường học và dịch vụ ăn uống, nhiều lực lượng đang cùng tham gia vào cuộc chiến thầm lặng nhằm ngăn chặn thực phẩm không an toàn trước khi đến tay người tiêu dùng.

Áp lực phía sau những bữa ăn của đô thị hơn 14 triệu dân

Mỗi ngày, một lượng lớn thực phẩm từ nhiều tỉnh, thành được vận chuyển về TP.HCM để phục vụ nhu cầu tiêu dùng của người dân. Từ gia súc, gia cầm, thủy sản đến rau củ quả, các mặt hàng thực phẩm liên tục được đưa vào thành phố thông qua hệ thống phân phối rộng khắp.

Trước khi đến tay người tiêu dùng, thực phẩm phải trải qua nhiều công đoạn từ sản xuất, chăn nuôi, thu hoạch, vận chuyển, giết mổ, sơ chế đến phân phối tại các chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, nhà hàng, quán ăn, bếp ăn tập thể và trường học. Chỉ cần một mắt xích xảy ra sai sót hoặc bị buông lỏng quản lý, nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể xuất hiện và tác động đến sức khỏe của hàng triệu người dân.

Trong chuỗi kiểm soát đó, ngành chăn nuôi và thú y (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM) đảm nhiệm một phần việc đặc thù là kiểm soát dịch bệnh động vật, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ, kiểm tra động vật và sản phẩm động vật lưu thông trên địa bàn. Đây được xem là một trong những “lớp bảo vệ” đầu tiên nhằm ngăn chặn nguồn thực phẩm không an toàn trước khi đi sâu vào chuỗi cung ứng của thành phố.

Trong khi đó, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM được giao vai trò quan trọng trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm trên địa bàn. Việc kiểm tra, giám sát bếp ăn tập thể, cơ sở dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố và các nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm là những nhiệm vụ được đặt ra thường xuyên.

Với một đô thị có quy mô dân số hơn 14 triệu người, áp lực đối với các cơ quan quản lý là rất lớn. Bởi nguồn thực phẩm không chỉ phong phú về chủng loại mà còn có xuất xứ từ nhiều địa phương khác nhau, khiến việc truy xuất, kiểm tra và kiểm soát đòi hỏi phải được thực hiện thường xuyên, liên tục.

Theo bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, thực phẩm an toàn là nhu cầu thiết yếu và là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thành phố vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như nguy cơ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể, thực phẩm đường phố khó truy xuất nguồn gốc và những hành vi vi phạm trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải xây dựng một hệ thống kiểm soát nhiều lớp, nhiều lực lượng cùng tham gia và được duy trì xuyên suốt toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Từ những cửa ngõ thành phố đến cuộc chiến ngăn thực phẩm không an toàn

Khi thành phố chìm vào giấc ngủ cũng là lúc nhiều lực lượng chức năng bắt đầu ca làm việc đặc biệt. Trên các tuyến cửa ngõ, những chuyến xe chở gia súc, gia cầm nối đuôi nhau hướng về TP.HCM. Mỗi phương tiện đều có thể mang theo nguồn thực phẩm an toàn phục vụ người dân, nhưng cũng có thể tiềm ẩn nguy cơ về dịch bệnh, chất cấm hoặc sản phẩm không bảo đảm chất lượng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Những ngày cuối tháng 7 và trong tháng 8/2026, hoạt động kiểm tra động vật vận chuyển vào TP.HCM được tăng cường trên nhiều tuyến giao thông trọng điểm và cửa ngõ thành phố.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, trong tháng 8, Đoàn Kiểm tra liên ngành phối hợp với các đơn vị liên quan đã phát hiện ba trường hợp vận chuyển heo có mẫu nước tiểu dương tính với chất cấm nhóm Beta-agonist, gồm Salbutamol và Clenbuterol.

Đây là vụ việc thu hút sự quan tâm lớn bởi số lượng heo vi phạm lên tới 280 con, tổng trọng lượng 35.350 kg. Đáng chú ý, một trong ba lô heo bị phát hiện còn có 80 con cho kết quả xét nghiệm dương tính với virus Dịch tả heo châu Phi.

Trước nguy cơ mất an toàn thực phẩm và nguy cơ dịch bệnh, toàn bộ số heo nói trên đã bị tiêu hủy theo quy định. Trong đó, bốn con heo đã chết với trọng lượng 540 kg được xử lý tại Đội Xử lý và Tái chế thuộc Chi nhánh Dịch vụ Môi trường - Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị TP.HCM; 276 con còn lại với trọng lượng 34.810 kg được tiêu hủy tại Công ty TNHH MTV Liên hợp Khoa học - Công nghệ - Môi trường BIWASE.

Trao đổi về vấn đề này, ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, cho rằng việc kiểm tra không chỉ dừng ở khâu kiểm tra giấy tờ. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, lực lượng chức năng phải kiểm tra nguồn gốc, hồ sơ vận chuyển, tình trạng đàn vật nuôi và thực hiện lấy mẫu xét nghiệm. Có những cuộc kiểm tra kéo dài từ chiều tối đến tận rạng sáng mới hoàn tất.

Những mẫu nước tiểu được lấy ngay tại hiện trường hoặc tại các trạm kiểm dịch để xác định nguy cơ tồn dư chất cấm trước khi đàn heo được phép tiếp tục lưu thông.

Vụ việc hơn 35 tấn heo nhiễm chất cấm bị phát hiện và tiêu hủy là một dấu ấn quan trọng trong công tác kiểm soát của ngành chăn nuôi và thú y TP.HCM trong tháng 8. Tuy nhiên, đó không phải là toàn bộ bức tranh.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở hệ thống giám sát được duy trì thường xuyên phía sau những vụ việc được phát hiện.

Trong tháng 8/2026, lực lượng chức năng đã giám sát test nhanh 362 mẫu nước tiểu heo tại các cơ sở giết mổ để kiểm tra các chất cấm nhóm Beta-agonist như Salbutamol, Ractopamine và Clenbuterol. Kết quả, tất cả các mẫu đều âm tính.

Tính chung 8 tháng đầu năm 2026, ngành chức năng đã giám sát 2.250 mẫu nước tiểu heo tại các cơ sở giết mổ và thực hiện kiểm tra 6.750 chỉ tiêu tồn dư chất cấm nhóm Beta-agonist. Toàn bộ các mẫu đều cho kết quả âm tính.

Song song đó, các đoàn kiểm tra liên ngành vẫn duy trì kiểm soát tại các tuyến giao thông trọng điểm nhằm phát hiện vi phạm ngay từ khâu vận chuyển. Cách làm này giúp ngăn chặn nguy cơ trước khi động vật được đưa vào giết mổ và đi sâu vào chuỗi phân phối thực phẩm.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, hiện thành phố có hơn 1,23 triệu con heo được nuôi tại 3.868 hộ chăn nuôi; đồng thời có 82 cơ sở giết mổ động vật đang hoạt động, gồm 12 nhà máy giết mổ công nghiệp và 70 cơ sở giết mổ thủ công, nhỏ lẻ.

Đằng sau những con số về kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm là đội ngũ cán bộ thú y đang âm thầm làm nhiệm vụ trên nhiều mặt trận. Hiện Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM có khoảng 440 cán bộ, nhân viên; tính cả lực lượng thú y cơ sở, toàn hệ thống có hơn 700 người. Từ các cơ sở giết mổ, tuyến vận chuyển đến công tác kiểm dịch và phòng chống dịch bệnh, lực lượng này đang góp phần giữ vững “lá chắn” an toàn đối với nguồn thực phẩm có nguồn gốc động vật phục vụ hơn 14 triệu người dân thành phố.

Khi cả hệ thống cùng dựng “bức tường” an toàn thực phẩm

Nếu ngành chăn nuôi và thú y là tuyến phòng vệ từ khâu động vật và sản phẩm động vật, thì công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại TP.HCM còn có sự tham gia của nhiều lực lượng khác nhằm kiểm soát toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Theo định hướng của Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là tăng cường tuyên truyền nhằm thay đổi nhận thức của người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng; đẩy mạnh kiểm tra, giám sát bếp ăn tập thể, cơ sở dịch vụ ăn uống; xử lý nghiêm các vi phạm và chủ động giám sát nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm.

Thông điệp được ngành chức năng đưa ra không chỉ dành cho cơ quan quản lý mà còn hướng đến doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người tiêu dùng. Doanh nghiệp được yêu cầu thực hiện trách nhiệm bằng lương tâm và văn hóa kinh doanh; người tiêu dùng cần chủ động lựa chọn thực phẩm an toàn, đồng thời phản ánh các hành vi vi phạm khi phát hiện.

Một trong những lĩnh vực được TP.HCM đặc biệt quan tâm là bữa ăn học đường.

Nhằm chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn thực phẩm, bảo đảm sức khỏe học sinh ngay từ đầu năm học mới, ngày 21/7/2026, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM tổ chức lớp tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm dành cho cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục tại Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa, phường Sài Gòn.

Hơn 500 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng các trường tham dự. Đây là lớp đầu tiên trong chuỗi bảy lớp tập huấn được tổ chức tại ba khu vực của thành phố, diễn ra từ ngày 21/7 đến hết ngày 11/8/2026.

Mục tiêu của chương trình là giúp đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục tiếp cận trực tiếp những quy định, kiến thức và kỹ năng quản lý an toàn thực phẩm, qua đó chuẩn bị cho việc tổ chức bữa ăn học đường trong năm học 2026-2027.

Tại chương trình, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM nhấn mạnh công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học đang được các cấp, ngành đặc biệt quan tâm bởi đây là yếu tố trực tiếp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của học sinh.

Bà Lan đề nghị các trường kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu đối với bếp ăn tự tổ chức, tăng cường giám sát đơn vị cung cấp suất ăn, quản lý hoạt động căng tin và chủ động tự kiểm tra nhằm phòng ngừa nguy cơ ngộ độc trong bữa ăn bán trú.

Đồng thời, các trường phải nắm vững quy trình phối hợp điều tra, xử lý khi xảy ra ngộ độc thực phẩm để kịp thời phối hợp cơ quan chức năng xác định nguyên nhân và triển khai biện pháp xử lý theo quy định.

Đây cũng là hướng tiếp cận mà TP.HCM đang theo đuổi: Kiểm soát nguy cơ ngay từ đầu nguồn, nâng cao nhận thức của các chủ thể tham gia chuỗi thực phẩm và xây dựng văn hóa an toàn thực phẩm trong cộng đồng.

Từ những mẫu xét nghiệm được thực hiện tại cơ sở giết mổ, những chuyến xe được kiểm tra tại cửa ngõ thành phố, những cuộc thanh tra tại cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm đến các lớp tập huấn về an toàn thực phẩm trong trường học, tất cả đang góp phần tạo nên “bức tường” nhiều lớp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng ngày càng lớn, chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng mở rộng và đa dạng, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm không thể chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý. Đó còn là trách nhiệm của doanh nghiệp, người sản xuất, người kinh doanh và mỗi người tiêu dùng trong việc chung tay xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, minh bạch và bền vững.

Trần Minh - Hoàng Giang - Hoài Trọng