Nền kinh tế Việt Nam tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, duy trì hoạt động thương mại tích cực dù chi phí vận tải biển gia tăng và có nhiều biến động địa chính trị. Theo thống kê từ cơ quan hải quan, nguồn thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt 215.140 tỷ đồng, tăng 16,9% so với cùng kỳ năm trước. Đi kèm với lưu lượng hàng hóa khổng lồ này, hệ thống các kho hàng nhập khẩu, kho ngoại quan và trung tâm logistics nội địa đang đóng vai trò là huyết mạch lưu thông.
Dù vậy, theo ghi nhận thực tế, chức năng của nhiều kho hàng đang bị biến tướng, có dấu hiệu trở thành nơi tập kết hàng lậu, hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ và hàng cấm. Phương thức hoạt động của các đường dây vi phạm hiện nay đã dịch chuyển sâu vào nội địa, ẩn mình bên trong các kho tàng, bến bãi và khu công nghiệp thay vì tập trung tại các đường mòn, lối mở trên tuyến biên giới. Cơ quan chức năng xác định, các đối tượng thường sử dụng pháp nhân của các doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch, thực hiện khai báo gian lận để đưa hàng hóa số lượng lớn vào kho tập kết trước khi xé lẻ tiêu thụ thông qua mạng lưới vận chuyển nội địa.
Sự dịch chuyển phương thức gian lận thương mại tại các kho bãi
Hoạt động cất giấu và luân chuyển hàng hóa vi phạm được tổ chức rất bài bản bên trong các hệ thống lưu trữ quy mô lớn. Theo hồ sơ vụ việc ngày 4/6/2026, Công an thành phố Hà Nội đã đồng loạt kiểm tra các kho hàng tại khu công nghiệp Quang Minh thuộc huyện Mê Linh và kho đông lạnh THL tại Lạng Sơn, qua đó bóc gỡ đường dây cất giấu hàng nghìn tấn chân gà và thịt đông lạnh. Các kho lạnh này được trang bị hệ thống quy chuẩn, cho thấy nguồn lực tài chính lớn và sự chuyên nghiệp hóa trong khâu tàng trữ của các đối tượng.
Tại Bắc Ninh, cơ quan chức năng xác định một kho hàng khác do đối tượng quốc tịch nước ngoài quản lý tại phường Võ Cường chứa tới 6,3 tấn lạp xưởng nhập lậu không qua kiểm dịch, gây nguy cơ nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng.
Tại phía Nam, Phòng Cảnh sát kinh tế trực thuộc Công an thành phố Hồ Chí Minh đã triệt phá một cơ sở điều hành việc sản xuất, buôn bán nước hoa giả các thương hiệu lớn tại phường Tam Bình. Theo kết quả kiểm tra tại kho hàng và xưởng sản xuất, lực lượng chức năng thu giữ gần 20.000 chai nước hoa giả cùng hệ thống máy in, máy chiết rót. Đường dây này tổ chức sản xuất khép kín và sử dụng mạng lưới kho bãi phân tán để tiêu thụ qua mạng xã hội nhằm né tránh sự kiểm tra.
Sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới thông qua các trung tâm hoàn tất đơn hàng và kho chia chọn tự động đang tạo ra những thách thức phức tạp đối với công tác quản lý. Hàng hóa sau khi thẩm lậu thường được tập kết vào các kho trung chuyển của đơn vị chuyển phát nhanh, xé nhỏ thành bưu kiện với giá trị khai báo thấp nhằm lách luật và tránh tỷ lệ bị kiểm tra thực tế tại cửa khẩu.
Bên cạnh hàng tiêu dùng, các mặt hàng cấm như thuốc lá thế hệ mới cũng liên tục được phát hiện tàng trữ lẫn lộn trong các kho hàng tạp hóa, kho mỹ phẩm. Vụ việc tại Bắc Ninh vào tháng 11/2025 là một minh chứng điển hình khi lực lượng chức năng tịch thu 621.000 sản phẩm linh kiện thuốc lá điện tử không rõ nguồn gốc trị giá gần 20 tỷ đồng.
Có thể thấy, về phía các mô hình kho bãi đặc thù, kho ngoại quan vốn là khu vực cho phép doanh nghiệp lưu trữ hàng hóa chờ làm thủ tục nhập khẩu hoặc xuất khẩu nhằm tối ưu dòng tiền, nhưng đang có dấu hiệu bị lợi dụng nghiêm trọng.
Cục Hải quan đã phải liên tục tiến hành rà soát và phát cảnh báo về tình trạng các đối tượng tự ý tắt thiết bị định vị GPS trên container, phá niêm phong, sang tải hàng hóa trái phép hoặc khai báo gửi hàng vào kho ngoại quan nhưng thực tế lại tẩu tán vào thị trường nội địa. Chỉ trong một tháng (từ 15/4 đến 14/5/2026), cơ quan hải quan đã phát hiện 15 vụ việc lợi dụng hình thức quá cảnh, gửi kho ngoại quan để đưa hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vào lưu thông, tăng 114,3% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy công tác giám sát bằng camera và quản lý sổ sách tại một số kho ngoại quan tư nhân vẫn còn lỏng lẻo, hoặc có sự tiếp tay từ nội bộ, đòi hỏi sự can thiệp quyết liệt hơn từ phía cơ quan quản lý nhà nước.
Theo phân tích từ các chuyên gia thương mại, sự lệch pha giữa tốc độ lưu thông hàng hóa qua hệ thống phân luồng hải quan tự động và năng lực theo dõi định vị hàng hóa sau khi thông quan là nguyên nhân cốt lõi. Các đối tượng lợi dụng luồng Xanh khai báo gian dối mã hàng hóa, giấu giếm xuất xứ để đưa hàng thuộc diện cấm về các kho bãi tư nhân. Việc thiếu hụt một hệ thống dữ liệu liên thông theo thời gian thực khiến công tác giám sát và thu hồi hàng hóa của lực lượng chức năng khi hàng đã rời cảng biển gặp rất nhiều trở ngại.
Chuyển đổi cơ chế giám sát và ứng dụng công nghệ
Nhằm siết chặt quản lý hệ thống kho bãi, các chính sách pháp luật mới có hiệu lực từ giữa năm 2026 đang thúc đẩy sự dịch chuyển cơ chế quản lý từ kiểm soát thụ động sang chủ động, từ kiểm tra tại cửa khẩu sang giám sát sâu sát tại kho bãi.
Đối với hoạt động quản lý kho bãi phục vụ thương mại điện tử, đại diện Bộ Công Thương cho biết, Nghị định số 248/2026/NĐ-CP yêu cầu các nền tảng mạng xã hội và sàn giao dịch phải xác thực danh tính người bán trước khi cho phép kinh doanh. Khi dữ liệu định danh được gắn với mã số thuế, cơ quan quản lý dễ dàng truy xuất được vị trí kho lưu trữ hàng hóa thông qua dữ liệu nền tảng, loại bỏ sự tồn tại của các tài khoản ảo điều hành kho hàng lậu. Việc Việt Nam chính thức bãi bỏ mức miễn trừ đối với hàng hóa chuyển phát nhanh có giá trị dưới 1.000.000 VNĐ cũng yêu cầu mọi bưu kiện phải thực hiện khai báo hải quan, qua đó triệt tiêu lợi thế giá rẻ của hàng thẩm lậu xé lẻ.
Bên cạnh đó, nhằm giải quyết khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc sản phẩm tại các nhà kho, Thông tư 31/2026/TT-BCT đã quy định bắt buộc áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với các nhóm hàng rủi ro cao thông qua nhãn điện tử như mã QR hoặc chip RFID. Toàn bộ dữ liệu vòng đời sản phẩm phải đồng bộ lên cổng thông tin quốc gia, cho phép lực lượng kiểm tra chỉ cần quét mã là có thể tra cứu toàn bộ hồ sơ nhập khẩu và đơn vị phân phối, tự động tước bỏ vỏ bọc hợp pháp của hàng giả nằm trong kho.
Từ góc độ chuyên gia logistics, các quy định khắt khe này buộc doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng phải chủ động đẩy mạnh ứng dụng Hệ thống Quản lý kho hàng, Trí tuệ nhân tạo và công nghệ tự động hóa. Các phần mềm quản lý hiện đại bảo đảm tính đồng bộ thời gian thực thông qua công nghệ mã vạch, tự động giám sát mọi hoạt động xuất nhập và tồn kho chi tiết đến từng đầu mục sản phẩm, giúp phát hiện ngay lập tức các sai lệch trong vận hành. Hệ thống công nghệ này cung cấp các báo cáo quyết toán tồn kho chuẩn xác, đồng bộ với dữ liệu kế toán và hải quan, giúp doanh nghiệp minh bạch thông tin và thuận lợi trong các đợt kiểm tra chuyên ngành.
Để bảo đảm hiệu quả thực thi, đại diện Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia thường xuyên nhấn mạnh việc thiết lập cơ chế phối hợp tác chiến liên ngành khép kín. Sự liên kết chặt chẽ giữa Hải quan, Cảnh sát Kinh tế và lực lượng Quản lý thị trường được tổ chức dựa trên việc xác định rõ tuyến, địa bàn và đối tượng trọng điểm. Khi cơ quan hải quan phát hiện dấu hiệu nghi vấn tại cửa khẩu, thông tin lập tức được chia sẻ liên thông cho lực lượng chức năng tại địa phương để tiến hành kiểm tra kho bãi ngay khi hàng hóa cập bến nội địa.
Song song với việc kiên quyết xử lý vi phạm, các chương trình truyền thông minh bạch và việc yêu cầu doanh nghiệp ký cam kết không tàng trữ hàng giả, hàng lậu tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần bảo vệ các thương hiệu chân chính và xây dựng một môi trường kinh doanh tuân thủ pháp luật. Việc vận dụng đồng bộ giữa hành lang pháp lý, giải pháp công nghệ và sự giám sát toàn diện của các cơ quan chức năng sẽ từng bước chấn chỉnh hoạt động của hệ thống kho hàng nhập khẩu, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng và các doanh nghiệp minh bạch.
Thành Nam
