Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar năm nay được tổ chức từ ngày 3/5 (tức ngày 19/3 Âm lịch ) đến ngày 11/3/2026 (tức ngày 25/3 Âm lịch), tại khu di tích Tháp Bà Pô Nagar, đồi Cù Lao, đường 2-4, phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa.
Tháp Bà Pô Nagar là di sản văn hóa tiêu biểu, nổi bật, được Bộ Văn hóa (nay là Bộ VHTT&DL) xếp hạng di tích quốc gia, loại hình “Kiến trúc nghệ thuật” ngày 22/3/1979; Lễ hội Tháp Bà Ponagar Nha Trang cũng được Bộ Văn hóa đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ngày 27/12/2012. Ngày 17/1/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Ponagar.
Theo tài liệu của Trung tâm bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa và các tài liệu lịch sử:
Tháp Bà Pô Nagar là một quần thể kiến trúc của Vương quốc Chămpa, được xây dựng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ thứ XIII, thờ Nữ Thần Pô Nagar là Mẹ Xứ sở của người Chăm. Năm 1653, người Việt tiếp nhận khu đền tháp và thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Trải qua thời gian và nhiều biến cố lịch sử, một số công trình không còn tồn tại. Hiện quần thể di tích chỉ còn Tháp cổng, Mandapa (hàng cột gạch bát giác, gồm 10 cột lớn phía trong và 12 cột nhỏ bao quanh ở phía ngoài), và khu đền tháp, gồm: Tháp Đông Bắc, Tháp Nam, Tháp Đông Nam, Tháp Tây Bắc.
Tháp Đông Bắc (Tháp chính, thờ Nữ Thần Pô Nagar, người Việt thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na), Tháp Nam (thờ thần Cri Cambhu, người Việt cho là thờ Thái Tử Bắc Hải, chồng bà Thiên Y A Na), Tháp Đông Nam (thờ tượng Linga, biểu tượng của thần Sanhaka, người Việt cho là thờ Cha, Mẹ của bà Thiên Y A Na), Tháp Tây Bắc (phía sau tháp chính, trong tháp không có tượng, chỉ có đế thờ, thờ thần Ganeca, người Việt cho là thờ Công chúa, Hoàng tử con bà Thiên Y A Na).
Di tích được xây dựng bằng chất liệu gạch nung; có các linh tượng, phù điêu, hoa văn trang trí, bia ký...tại các tháp, phản ánh những giá trị đặc trưng của văn hóa Chămpa. Tháp Bà Ponagar Nha Trang là di tích duy nhất của đồng bào Chăm từ Quảng Bình đến Bình Thuận có tượng thờ Nữ thần Pô Nagar.
Tục thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na, được nhân dân từ Quảng Bình đến Bình Thuận tôn thờ tại các di tích, đền, am, tháp, miếu, đình, lăng, và trong đời sống văn hoá tâm linh của cộng đồng cư dân, với trên một nghìn đoàn dân vũ, câu lạc bộ thực hành các nghi lễ tín ngưỡng.
Tại Khánh Hoà, ngoài trung tâm tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na tại Tháp Bà Pô Nagar, còn có trên 160 đình làng, lăng, miếu, chùa, tháp thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na , chưa kể trong cộng đồng và tư gia. Trong đó có khoảng 150 đạo sắc phong của các nhà Vua Việt Nam cho Thánh Mẫu Thiên Y A Na có công che chở, bảo vệ cộng đồng các cư dân ở Khánh Hoà từ thời vua Minh Mạng năm thứ 3 (1822) đến thời Vua Khải Định năm thứ 9 (1909). Hiện toàn tỉnh có trên 160 câu lạc bộ dân vũ thường xuyên thực hành nghi lễ tín ngưỡng vào các ngày Rằm, mồng Một, lễ - Tết, đặc biệt trong những ngày vía Mẫu (vía Bà) hàng năm từ ngày 19/3 – 25/3 Âm lịch tại Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang.
Tại Tháp Bà Pô Nagar, vào các ngày Rằm, mồng Một hàng tháng, ngày vía Thánh Mẫu (19-25/3 âm lịch hàng năm), việc thực hành nghi lễ tín ngưỡng do Ban nghi lễ cộng đồng nhân dân xóm Bóng thực hiện. Hàng ngày còn có 1 đoàn dân vũ đồng bào Chăm tổ chức các hoạt động dân vũ phục vụ nhân dân và du khách. Vào các buổi tối mùng Một và ngày Rằm hàng tháng, Câu lạc bộ dân vũ tổ chức 2 chương trình thực hành nghi lễ bằng hình thức nghệ thuật bán thực cảnh, theo thứ tự: “Linh thiêng xứ Trầm” và “Trăng soi dáng Tháp”, tái hiện lịch sử truyền thuyết Nữ thần Pô Nagar, Thánh Mẫu Thiên Y A Na để phục vụ nhân dân và du khách.
Theo Trung tâm bảo tồn di tích tỉnh Khánh Hòa, Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang năm 2026 sẽ có các phần lễ chính như sau:
Nghi lễ xin nước thiêng: Từ 7h00 đến 10h00 ngày 5/5/2026 (ngày 19 tháng 3 Âm lịch). Đoàn rước nước mặc trang phục lễ hội truyền thống, chuẩn bị xe hoa, kiệu, lễ vật… xuất phát từ khu vực di tích Tháp Bà Pô Nagar di chuyển đến Chùa Hang (Chùa Hải Ấn) tiến hành xin nước thiêng. Sau đó đoàn di chuyển về khu vực Mandapa, tại đây các thiếu nữ trong trang phục truyền thống sẽ thực hiện nghi lễ dâng nước lên Mẫu.
Lễ khai mạc lễ hội: Từ 20h00 đến 21h00 ngày 6/5/2026 (ngày 20 tháng 3 Âm lịch). Tại di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang. Chương trình khai mạc: Văn nghệ chào mừng: Nhà hát Nghệ thuật truyền thống phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa xây dựng chương trình văn nghệ. Tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu. Diễn văn khai mạc lễ hội: Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh - Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội. Đánh trống khai hội: Lãnh đạo cấp cao nhất của tỉnh Khánh Hòa có mặt tại lễ hội thực hiện. Lãnh đạo tỉnh và đại biểu tham dự dâng hương tại Tháp Chính.
Lễ Mộc dục/thay y Mẫu: Từ 9h00 đến 12h00 ngày 6/5/2026 (ngày 20 tháng 3 Âm lịch) tại Tháp Chính và các Tháp. Lễ Mộc dục/thay y Mẫu là một nghi thức cổ truyền, mang đậm dấu ấn thiêng liêng, thành kính. Trong nghi thức này, Ban Nghi lễ thực hiện các nghi lễ quan trọng như: Xin lễ, gỡ xiêm y, tắm tượng và đắp y mới…Tham gia thực hiện: Ban Nghi lễ; chức sắc người Chăm; Ban Quản lý di tích Tháp Bà; Hội Bảo tồn Di sản văn hóa và Du lịch tâm linh tỉnh; thiếu nữ Chăm - Việt.
Lễ rước kiệu, cầu siêu và thả hoa đăng: Từ 17h00 đến 17h30 ngày 6/5/2026 (ngày 20 tháng 3 Âm lịch). Tại Bờ kè Sông Cái, phía dưới di tích Tháp Bà Pô Nagar. Đoàn rước sẽ thực hiện nghi thức rước kiệu xuất phát tại di tích Tháp Bà Pô Nagar và di chuyển theo tuyến đường Tháp Bà đến đường Trần Phú rẽ sang đường Cù Huân, đi thẳng dọc Bờ kè về phía cầu Xóm Bóng và điểm đến cuối cùng là sân khấu Lễ thả hoa đăng cạnh Tháp Bà Pô Nagar.
Lễ cầu Quốc thái dân an: Từ 6h00 đến 7h30 ngày 7/5/2026 (ngày 21 tháng 3 Âm lịch). Tại trước Tháp Chính. Lễ cầu Quốc thái dân an là nghi lễ nhằm cầu nguyện cho đất nước hòa bình, Nhân dân an lạc, mưa thuận gió hòa. Chủ lễ và Ban Nghi lễ cung thỉnh chư tôn Hòa Thượng về nơi hành lễ; chư tôn Hòa thượng làm lễ cáo yết với thần linh, chư Phật…về lễ cầu Quốc thái dân an, khai đàn và hướng dẫn Chủ lễ thực hiện các nghi lễ tiếp theo. Thành phần tham gia gồm: Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh; Ban Nghi lễ; Ban quản lý di tích Tháp Bà; chức sắc người Chăm; Hội Bảo tồn Di sản văn hóa và Du lịch tâm linh; cộng đồng người Chăm.
Lễ dâng hương của các Hội: Từ 7h30 đến 8h30 ngày 7/5/2026 (ngày 21 tháng 3 Âm lịch). Tại Tháp Chính. Nghi lễ dâng hương, dâng hoa là một phần quan trọng trong Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang, thể hiện lòng thành kính của các đoàn đại biểu, các tổ chức, hội nghề nghiệp đối với Thánh Mẫu Thiên Y A Na.
Lễ cúng giờ Ngọ: Từ 11h00 đến 12h30 ngày 7/5/2026 (ngày 21 tháng 3 Âm lịch). Tại Tháp Chính và khu vực Mandapa. Lễ cúng thí thực là một nghi thức tâm linh trong Phật giáo và tín ngưỡng dân gian Việt Nam nhằm lan tỏa tinh thần từ bi, lòng nhân ái.
Lễ Cầu an của đồng bào Chăm: Từ 19h00 đến 19h30 ngày 7/5/2026 (ngày 21 tháng 3 Âm lịch). Tại Khu vực Mandapa. Lễ Cầu an được Hội đồng chức sắc Chăm thực hiện, tái hiện lại nghi thức sinh hoạt tín ngưỡng của người Chăm tại các đền tháp nhằm cầu xin mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, Nhân dân được ấm no, sung túc, hạnh phúc, may mắn.
Lễ cúng giờ Tý: Từ 23h00 đến 24h00 ngày 8/5/2026 (ngày 22 tháng 3 Âm lịch). Tại Tháp Chính. Lễ cúng giờ Tý được thực hiện vào thời gian giao hòa giữa âm và dương. Ban Nghi lễ chuẩn bị lễ vật và thực hiện các bài khấn nguyện theo nghi thức truyền thống, cầu mong Thánh Mẫu, thần linh ban phước lành.
Lễ Tế cổ truyền: Từ 4h00 đến 5h00 ngày 9/5/2026 (ngày 23 tháng 3 Âm lịch). Tại Tháp Chính. Lễ Tế cổ truyền được thực hiện bởi các hào lão Đình - Lăng Cù Lao. Đây là lễ Tế chính trong lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang, là một phần quan trọng trong văn hóa tâm linh của người Việt, thể hiện sự tôn kính với thần linh và các bậc tiền nhân.
Lễ Thứ lễ, Tôn vương: Từ 6h00 đến 9h00 ngày 9/5/2026 (ngày 23 tháng 3 Âm lịch). Tại Sân khấu Lễ hội: Thực hiện nghi thức truyền thống ca ngợi công đức của nữ thần Thiên Y A Na và nghi lễ phong Vương “Thánh Mẫu” theo phong tục tín ngưỡng địa phương.
Lễ cúng tạ: Từ 10h30 đến 11h30 ngày 11/5/2026 (ngày 25 tháng 3 Âm lịch). Tại Tháp Chính, các Tháp và Mandapa. Thực hiện sau khi lễ hội kết thúc nhằm bày tỏ lòng biết ơn, tôn kính với Thánh Mẫu và các bậc thần linh.
Trong quá trình diễn ra lễ hội, Nhân dân và du khách đến tham dự, tham quan có thể tham gia các hoạt động lễ hội theo hướng dẫn của Ban tổ chức.
Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar Nha Trang thực sự là điểm đến rất hấp dẫn cho nhân dân , du khách trong nước và quốc tế.
Trần Minh Ngọc
