Theo các chuyên gia, sau sáp nhập, việc tái cấu trúc hệ thống đô thị không chỉ nhằm điều tiết phát triển không gian, phân bố dân cư và nguồn lực, mà còn góp phần “định dạng chuỗi đô thị”, qua đó hình thành bản sắc lãnh thổ và động lực phát triển dài hạn cho tỉnh Lâm Đồng mới.
Đồng bộ – bền vững – liên kết vùng
Định hướng phát triển đô thị của Lâm Đồng trong giai đoạn mới cần dựa trên ba nguyên tắc nền tảng: đồng bộ, bền vững và liên kết vùng. Những nguyên tắc này phải được đặt trong bối cảnh đổi mới mô hình tăng trưởng, đồng thời thích ứng với biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh.
Mục tiêu tổng quát là hình thành mạng lưới đô thị liên thông, được phân cấp hợp lý, có chức năng chuyên biệt nhưng hỗ trợ lẫn nhau. Hệ thống đô thị gắn với cấu trúc không gian đa vùng, đa trung tâm gồm cao nguyên – trung du – duyên hải, trong đó mỗi đô thị trở thành một cực phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, sinh thái và xã hội.
Bên cạnh đó, Lâm Đồng cần tăng cường liên kết nội vùng và liên vùng với Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và trục hành lang kinh tế Bắc – Nam. Trục hành lang kinh tế – đô thị từ biển lên cao nguyên theo tuyến Phan Thiết – Bắc Bình – Đức Linh – Di Linh – Đà Lạt được xác định là động lực quan trọng, kết hợp quy hoạch tích hợp các vùng năng lượng sạch, logistics, khu công nghiệp – đô thị và mô hình đô thị – nông thôn – sinh thái gắn với khai thác tài nguyên bền vững.
Ba tiểu vùng đô thị – kinh tế chức năng
Theo kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, hệ thống đô thị Lâm Đồng mới nên được tổ chức thành ba tiểu vùng đô thị – kinh tế chức năng.
Tiểu vùng cao nguyên phía Tây lấy Gia Nghĩa làm đô thị trung tâm, định hướng phát triển thành đô thị công nghiệp sạch, logistics và năng lượng tái tạo. Các đô thị vệ tinh như Kiến Đức, Tuy Đức, Đắk Mil, Đam Rông đảm nhiệm vai trò sản xuất nông – lâm nghiệp công nghệ cao, khai thác khoáng sản bền vững và trung chuyển hàng hóa giữa Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Tiểu vùng trung du – sinh thái gồm Đà Lạt, Bảo Lộc và Di Linh, với Đà Lạt là trung tâm phát triển theo mô hình “đô thị sáng tạo – sinh thái – giáo dục quốc tế”. Bảo Lộc và Di Linh được định hướng là đô thị công nghiệp nhẹ, nông nghiệp sạch và logistics cửa ngõ kết nối Tây Nguyên với duyên hải, đồng thời là vùng lõi đổi mới sáng tạo, du lịch sinh thái – văn hóa và nghiên cứu, chuyển giao nông nghiệp – khí hậu.
Tiểu vùng duyên hải – công nghiệp biển lấy Phan Thiết làm đô thị trung tâm, phát triển thành vùng biển quốc tế, trung tâm du lịch, logistics và công nghiệp năng lượng. Các đô thị vệ tinh như La Gi, Hàm Thuận Nam, Tuy Phong đảm nhiệm chức năng kinh tế biển, công nghiệp sạch, đô thị xanh thích ứng với biến đổi khí hậu và là cửa ngõ xuất khẩu ven biển.
Đa trung tâm và kết nối liên vùng
Các chuyên gia cho rằng, thay vì tập trung phát triển một siêu đô thị, Lâm Đồng mới cần áp dụng mô hình đa trung tâm liên thông. Trong đó, Đà Lạt – Phan Thiết – Gia Nghĩa đóng vai trò ba cực phát triển, được kết nối bằng hệ thống hạ tầng chiến lược như cao tốc, đường sắt, sân bay.
Song song với đó là phát triển các hành lang đô thị – công nghiệp – dịch vụ theo trục Đông – Tây (Phan Thiết – Bảo Lộc – Gia Nghĩa) và trục Bắc – Nam (Dầu Giây – Liên Khương), đồng thời tăng cường kết nối với TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Khánh Hòa, Đắk Lắk thông qua các tuyến giao thông vùng và cao tốc mới.
Việc phân vùng và kết nối hệ thống đô thị sau sáp nhập không chỉ đơn thuần là tập hợp các điểm dân cư, mà phải được xem như một mạng lưới phát triển liên kết – tích hợp – đa trung tâm, vừa hiện đại, vừa sinh thái, vừa bảo tồn giá trị di sản. Đây sẽ là nền tảng để Lâm Đồng trở thành đầu tàu liên kết vùng Tây Nguyên – Duyên hải – Đông Nam Bộ trong giai đoạn 2030 – 2050.
Tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế – xã hội
Lâm Đồng cần tái cấu trúc không gian phát triển kinh tế – xã hội theo các trục liên kết mới, phù hợp với đặc thù địa lý trải dài từ cao nguyên đến biển. Trong đó, trục phát triển Đông – Tây kết nối Phan Thiết – Hàm Thuận – Bảo Lộc – Di Linh – Gia Nghĩa – Tuy Đức và trục phát triển Bắc – Nam dọc các tuyến cao tốc đóng vai trò chủ đạo.
Để hiện thực hóa định hướng này, tỉnh cần đầu tư chiến lược vào hệ thống đô thị: tái cấu trúc hạ tầng liên đô thị; nâng cấp sân bay Liên Khương, mở rộng cảng biển Phan Thiết; phát triển các đô thị loại III – IV tại khu vực trung gian nhằm giảm chênh lệch đô thị hóa; hình thành các khu công nghệ cao, đô thị đại học, đô thị du lịch chuyên đề để phân bố lại dân cư, giảm áp lực cho Đà Lạt và Phan Thiết. Đồng thời, quy hoạch tích hợp hạ tầng số và đô thị thông minh ngay từ đầu, hướng tới xây dựng hệ sinh thái đô thị thông minh cấp vùng.
Nền tảng cho tầm nhìn dài hạn
Trước yêu cầu phát triển mới, Lâm Đồng cần sớm xác lập chiến lược phát triển toàn diện và đẩy nhanh việc lập, phê duyệt Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch phải xác định rõ chức năng, phân loại và xếp hạng các đô thị – nông thôn theo tiêu chí pháp luật hiện hành, ưu tiên lập quy hoạch phân khu cho các vùng, địa phương có tiềm lực.
UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lâm Đồng thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 với tổng dự toán 39 tỷ đồng. Ngay đầu năm 2026, Sở Tài chính sẽ chủ trì lựa chọn đơn vị tư vấn lập điều chỉnh quy hoạch, đồng thời xác định rõ quan điểm, mục tiêu phát triển và các khâu đột phá của tỉnh trong giai đoạn tới.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải nhấn mạnh, công tác điều chỉnh quy hoạch tỉnh có ý nghĩa chiến lược lâu dài, là cơ sở định hình không gian phát triển mới của Lâm Đồng. Vì vậy, việc lập quy hoạch phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tính đồng bộ và khả thi, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế và mở rộng dư địa phát triển cho địa phương trong tương lai.
Hoàng Phương (t/h)
