Phòng ngừa từ sớm, xây dựng văn hóa học đường
Xây dựng trường học an toàn không chỉ là bảo đảm cơ sở vật chất hay duy trì nền nếp, kỷ luật. Đó còn là khả năng phòng ngừa rủi ro, xây dựng văn hóa ứng xử, bảo vệ học sinh và tạo điều kiện để mỗi người học phát huy năng lực trong môi trường công bằng.
Triển khai Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, ngành Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng xác định người học là trung tâm, đồng thời chuyển từ tư duy quản lý đơn thuần sang quản trị, kiến tạo giáo dục. Chất lượng đào tạo, niềm tin và sự hài lòng của người dân là những thước đo quan trọng đối với hiệu quả hoạt động của nhà trường.
Trong trường học, kỷ cương không chỉ được duy trì bằng nội quy hay các hình thức xử lý vi phạm, mà cần bắt đầu từ ý thức tự giác và trách nhiệm của mỗi người. Vì vậy, giáo dục pháp luật cần gắn với những tình huống gần gũi trong đời sống học sinh như chấp hành luật giao thông, tôn trọng thầy cô, ứng xử với bạn bè và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm.
Cùng với đó, xây dựng môi trường giáo dục an toàn đòi hỏi các cơ sở giáo dục chủ động nhận diện, ngăn ngừa nguy cơ thay vì chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra. Bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, ma túy, tệ nạn xã hội, mất an toàn thực phẩm và những rủi ro trên không gian mạng đều cần được quan tâm, kiểm soát.
Việc phối hợp giữa nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, bảo vệ học sinh và xử lý kịp thời các vụ việc. Trong đó, mỗi giáo viên cần phát huy vai trò đồng hành, lắng nghe để học sinh có thể chia sẻ khó khăn, tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vấn đề.
Trên môi trường số, học sinh cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, hành vi lừa đảo, dụ dỗ và xâm hại; biết bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm chứng thông tin và ứng xử có văn hóa. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ năng công nghệ mà còn là một phần của giáo dục trách nhiệm công dân trong thời đại số.
Một môi trường học đường lành mạnh còn phải nuôi dưỡng lòng nhân ái, tính trung thực, tinh thần đoàn kết và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Giáo dục lịch sử, văn hóa dân tộc, đạo đức, lối sống và các chuẩn mực ứng xử cần được triển khai phù hợp với từng cấp học, giúp học sinh phát triển cả tri thức lẫn nhân cách.
Công nghệ phải giúp giáo dục công bằng hơn
Song song với xây dựng văn hóa học đường, Lâm Đồng định hướng hiện đại hóa quản trị giáo dục thông qua dữ liệu, công nghệ và các nền tảng số. Đến năm 2030, ngành đặt mục tiêu cung cấp trực tuyến toàn trình 100% dịch vụ công đủ điều kiện; toàn bộ các phòng thuộc Sở và cơ sở giáo dục thực hiện quản lý văn bản, hồ sơ công việc trên môi trường điện tử.
Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số được định hướng ứng dụng trong quản lý trường học, hỗ trợ điều hành và dự báo rủi ro. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số không nằm ở số lượng phần mềm được đưa vào sử dụng, mà ở khả năng giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng phục vụ giáo viên, phụ huynh, học sinh.
Công nghệ cũng cần đi cùng việc phát triển năng lực số, tin học, ngoại ngữ và giáo dục STEM/STEAM. Học sinh không chỉ cần biết sử dụng thiết bị mà còn phải có khả năng chọn lọc thông tin, tư duy phản biện và ý thức chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình trên không gian mạng.
Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng giữa các vùng miền. Với địa bàn rộng, điều kiện phát triển không đồng đều, Lâm Đồng tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và những nơi còn nhiều khó khăn.
Mục tiêu đến năm 2030 là bảo đảm đủ lớp học, trường học, giáo viên, sách giáo khoa và thiết bị dạy học tối thiểu; ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành chương trình trung học phổ thông và tương đương; 100% xã, phường, đặc khu đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi. Ngành cũng hướng đến giảm thiểu, tiến tới chấm dứt tình trạng học sinh bỏ học, nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và ở những địa bàn khó khăn.
Cùng với bảo đảm điều kiện học tập, các cơ sở giáo dục được định hướng xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp; tăng cường giáo dục bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó biến đổi khí hậu. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu 100% bếp ăn, căng tin và cơ sở kinh doanh thực phẩm thuộc diện quản lý trong các cơ sở giáo dục được kiểm soát về an toàn thực phẩm.
Những định hướng này chỉ tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành thay đổi cụ thể trong từng trường học: giáo viên trách nhiệm hơn, học sinh được tôn trọng hơn, công tác quản trị minh bạch hơn và cơ hội học tập được mở rộng hơn.
Thước đo cuối cùng của một ngôi trường tốt không chỉ là thành tích hay tỷ lệ học sinh lên lớp, mà còn là việc học sinh có được bảo vệ, được lắng nghe, được phát triển năng lực và không bị bỏ lại phía sau. Khi kỷ cương trở thành ý thức tự giác, an toàn là nền tảng và hạnh phúc của người học được đặt ở vị trí trung tâm, giáo dục mới có thể đóng góp bền vững vào việc xây dựng một xã hội nhân văn, văn minh và phát triển.
Hoàng Phương
