Hát Then là loại hình nghệ thuật dân gian tổng hợp, kết hợp giữa lời ca, tiếng đàn tính và nghi lễ truyền thống. Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào chung của cả nước mà còn là động lực để Lạng Sơn tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản quý báu này.
Trong đời sống đồng bào Tày, Nùng ở Lạng Sơn, Then hiện diện trong nhiều sự kiện quan trọng như cầu an, cầu mùa, chúc thọ, mừng nhà mới… Lời Then mộc mạc mà sâu lắng, gửi gắm ước mong về cuộc sống bình yên, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc.
Nét đặc trưng của hát Then là tiếng đàn tính ba dây ngân vang, hòa quyện cùng giọng hát trầm bổng của nghệ nhân. Tiếng đàn khi khoan thai, khi rộn ràng, như kể lại câu chuyện về cội nguồn, về hành trình tâm linh, về tình yêu quê hương, bản làng.
Ngày nay, bên cạnh các nghi lễ truyền thống, hát Then đã được đưa lên sân khấu, tham gia các hội diễn, liên hoan văn nghệ quần chúng, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong các lễ hội văn hóa tại Lạng Sơn. Những câu lạc bộ Then – đàn tính được thành lập ở nhiều địa phương, thu hút đông đảo người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ tham gia.
Xác định bảo tồn di sản là nhiệm vụ quan trọng, tỉnh Lạng Sơn đã quan tâm hỗ trợ nghệ nhân, mở lớp truyền dạy, tổ chức các cuộc giao lưu, liên hoan hát Then – đàn tính. Nhiều trường học đưa làn điệu Then vào hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh hiểu và tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc mình.
Việc bảo tồn hát Then không chỉ dừng lại ở lưu giữ lời ca, làn điệu mà còn là giữ gìn không gian diễn xướng, trang phục, nghi lễ và tinh thần cộng đồng gắn với di sản. Trong dòng chảy hội nhập, việc kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo đã giúp Then có thêm sức sống mới, vừa giữ được cốt cách nguyên bản, vừa gần gũi với công chúng hiện đại.
Hát Then hôm nay không chỉ vang lên trong bản làng mà còn theo bước chân nghệ nhân đến với các sự kiện văn hóa trong và ngoài tỉnh, góp phần quảng bá hình ảnh con người, văn hóa Lạng Sơn đến bạn bè gần xa.
Giữ gìn và phát huy hát Then là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Mỗi lời ca, mỗi tiếng đàn ngân vang là sự tiếp nối truyền thống cha ông, là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc giữa thời đại mới.
Để tiếng Then mãi ngân vang giữa núi rừng Đông Bắc, mỗi người dân Lạng Sơn hôm nay cần chung tay bảo tồn, trân trọng và lan tỏa giá trị di sản – để hát Then không chỉ là ký ức, mà là nhịp sống, là niềm tự hào của quê hương.
Hằng Nga
THCL- Sáng 15/9/2015, Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch phối hợp với tỉnh Tuyên Quang tổ chức họp báo giới th
