(TH&CL) Năm 2014, Tổ chức Lương thực thế giới (FAO) dự báo sản lượng gạo thế giới không thay đổi nhiều so với năm 2013 với 494,1 triệu tấn, tăng chưa tới 1%; trong khi tiêu thụ là 489 triệu tấn, tăng 2,6%. Thế nhưng, lượng gạo tồn kho lại tăng đáng kể 8,4% và ở mức cao với gần 180 triệu tấn. Điều đó chứng tỏ nguồn cung tiếp tục thừa, đặc biệt gạo Thái Lan sẽ tạo sức ép lên thị trường thế giới.

Ảnh minh họa

Cạnh tranh khốc liệt về giá

Năm 2013, Việt Nam chỉ xuất khẩu được 6,68 triệu tấn gạo, giảm gần 1 triệu tấn so với năm 2012,  rớt xuống vị trí thứ 3 sau nhiều năm đứng ở vị trí thứ 2 về sản lượng xuất khẩu. Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho rằng, mặc dù rớt xuống vị trí thứ 3 nhưng việc vẫn đảm bảo tiêu thụ hết lúa gạo hàng hóa cho nông dân và nông dân có lãi hơn 30% mới là mục tiêu lớn nhất của ngành trong năm qua. Ông lo lắng năm 2014 tình hình càng khó khăn hơn, sự cạnh tranh về giá càng khốc liệt hơn, giá xuống thấp sẽ gây khó khăn cho bà con nông dân. Do đó, Nhà nước cần có những biện pháp khẩn cấp để điều chỉnh thị trường, hỗ trợ cho bà con bằng các giải pháp tổng hợp hiệu quả hơn chứ không chỉ hỗ trợ giá đầu ra như các năm qua.

“Giá gạo 5% tấm của Thái Lan hiện còn có 365 – 375 USD/tấn, thấp hơn giá Việt Nam tới 30 - 40 USD và dự kiến năm 2014 sẽ còn giảm nữa để giải quyết tồn kho ngày càng tăng. Với mức giá quá cạnh tranh này, từ tháng 11/2013 đến nay, chúng ta đã không bán được tấn gạo 5% tấm nào ra thị trường thế giới nên tình hình thực sự sẽ càng khó khăn hơn trong năm 2014”, ông Phong lo lắng.

Các nguồn cung cấp chính khác như Ấn Độ, Pakistan, Myanmar cũng dự báo sẽ tăng lượng gạo xuất khẩu trong năm 2014. Trong khi đó, các nước nhập khẩu dự báo nhu cầu không thay đổi nhiều so với năm 2013. Theo đánh giá của VFA, Việt Nam phải chấp nhận cạnh tranh quyết liệt về giá với Thái Lan. Lợi thế của Việt Nam là khả năng cạnh tranh của gạo thơm, gạo trắng chất lượng cao ở thị trường châu Phi và nhu cầu từ các thị trường gần, giao hàng nhanh ở Đông Nam Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Mở rộng xuất khẩu gạo sang châu Phi

Trong những năm gần đây, châu Phi đã trở thành một trong những thị trường xuất khẩu gạo chủ lực của Việt Nam, chiếm bình quân 15 - 20% tổng sản lượng gạo xuất khẩu hàng năm của Việt Nam, đứng thứ 3 sau hai thị trường chính là châu Á và Trung Đông.

Những tháng đầu năm 2013, xuất khẩu gạo của Việt Nam sang một số thị trường lớn ở châu Phi như Bờ Biển Ngà, Ghana và Senegal gặp nhiều khó khăn do phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt của gạo giá rẻ Ấn Độ và Thái Lan (chủ yếu là gạo tồn kho) song trong tháng 5/2013, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đã tăng đáng kể. Tính 5 tháng đầu năm 2013, xuất khẩu gạo của Việt Nam sang châu Phi chiếm 23,74% tổng xuất khẩu gạo của Việt Nam, tăng mạnh về lượng so với cùng kỳ năm trước, một số thị trường có mức tăng trưởng xuất khẩu mạnh như Ăngôla đạt 83,6 nghìn tấn (tăng 18,6%), Cameroon đạt 68,8 nghìn tấn (tăng 12,2%), Mozambique đạt 34,4 nghìn tấn (tăng 31,4%)... Lượng gạo dự trữ của châu Phi mua từ năm ngoái đã giảm nên các nước trong khu vực này bắt đầu tăng cường nhập khẩu gạo, nhất là để phục vụ cho tháng Ramadan bắt đầu từ cuối tháng 7.

Từ đầu năm 2013, Việt Nam đã ký hợp đồng xuất khẩu khoảng 500.000 tấn gạo vào một số thị trường lớn của châu Phi như Bờ Biển Ngà, Senegal, Nigeria Ghanna… Trong điều kiện xuất khẩu gạo hiện nay, việc mở rộng thêm thị trường châu Phi là một hướng đi mới tích cực. Bởi, nhìn chung các nước khu vực châu Á từng nhập khẩu gạo Việt Nam cho thấy, từ năm 2013 chính sách thu mua lúa với giá cao ở Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia và Philippines đã khuyến khích nông dân các nước này thâm canh mở rộng diện tích trồng lúa, dẫn đến việc tiêu thụ gạo nhập khẩu giảm. Bởi vậy, việc tìm kiếm, thâm nhập thị trường mới như châu Phi là một biện pháp tốt, về lâu dài đây là thị trường có tiềm năng tiêu thụ. Tuy nhiên, DN xuất khẩu cũng không nên chủ quan, bởi thị trường này cũng còn tồn tại rất nhiều rủi ro.

Hoan Nguyễn