Theo báo cáo của các địa phương, từ sau năm 1976 đến nay, đã có tới gần 200.000 hộ với gần một triệu nhân khẩu di cư tự do (DCTD) đến Tây Nguyên khiến cho số dân, cơ cấu dân cư và thành phần dân tộc vùng Tây Nguyên biến đổi nhanh chóng, gây không ít hệ lụy tiêu cực và tiềm ẩn nhiều nỗi lo cho các địa phương… Để kiểm soát DCTD, cần phải sớm xây dựng một chiến lược quốc gia về vấn đề này.

Đánh giá về tình trạng dân DCTD tại hội nghị dân DCTD và bố trí dân cư vùng Tây Bắc và Tây Nguyên, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN&PTNT) nhận định: Trong khoảng 10 năm trở lại đây, bình quân mỗi năm có trên dưới 2.000 hộ DCTD và thời điểm có số dân DCTD cao nhất là năm 2008 với khoảng 4.247 hộ và 18.490 nhân khẩu. Sau đó, số dân DCTD bắt đầu giảm mạnh, đến hết năm 2013 chỉ có 695 hộ và hết quý I-2014 chỉ còn 48 hộ với 211 nhân khẩu.

Tuy nhiên, diễn biến của DCTD hiện nay vẫn hết sức phức tạp và khó kiểm soát, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số vùng núi Tây Bắc. Theo đó, thời điểm dân DCTD trong năm thường là vào dịp trước và sau tết Nguyên đán. Hình thức di cư không tập trung nhiều người hoặc cả gia đình mà di cư theo kiểu từng nhóm lẻ với lý do vào thăm người thân, sau đó dựng nhà tạm, mua đất rồi đưa cả gia đình vào. Tại một số địa phương như Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng còn xảy ra hiện tượng dân “ nhảy cóc” đến một số tỉnh lân cận như Lai Châu, Yên Bái, Bắc Cạn… rồi mới tiếp tục di cư vào các tỉnh Tây Nguyên, sau đó lại di cư sang huyện hoặc tỉnh khác, gây rất nhiều khó khăn cho công tác quản lý dân cư và bảo đảm an ninh – trật tự xã hội…

Một mặt khác, dân DCTD đến các tỉnh Tây Nguyên gồm nhiều dân tộc khác nhau như: Mông Dao, Cao Lan, Tày, Nùng, Thái, Mường…. và gồm nhiều tôn giáo khác nhau như: Thiên chúa giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hồi giáo nên có một số nơi xảy ra hiện tượng lợi dụng hoạt động tôn giáo trái pháp luật, lôi kéo người dân DCTD tham gia, dẫn đến tiềm ẩn nhiều vấn đề về an ninh – Trật tự, an toàn xã hội.

Để giải quyết tình trạng này, thời gian qua,  các tỉnh Tây Nguyên đã xây dựng, phê duyệt được 37 dự án với tổng vốn phê duyệt là 1.930 tỷ đồng để  bố trí ổn định 13.968 hộ; trong đó có 21 dự án đang thực hiện;  14 dự án đã phê duyệt và hai dự án đang chờ phê duyệt. Mặc dù vậy, vẫn còn khoảng 9.600 hộ dân đang sinh sống phân tán, chưa có dự án để sắp xếp ổn định ( trong đó có khoảng 7.598 hộ chưa có đất hoặc chưa được làm thủ tục cấp đất ở, đất sản xuất).

Đến nay, các bộ, ngành T.Ư như Bộ NN&PTNN, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành các quyết định cũng như chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương thực hiện các dự án thuộc chương trình bố trí dân cư; hướng dẫn cơ sở công tác quản lý dân cư, quản lý địa bàn. Bộ NN&PTNT kiến nghị Chính phủ cần tăng đầu tư phát triển kinh tế - xã hội các vùng khó khăn thuộc địa phương có dân DCTD theo các chương trình, dự án để cải thiện và nâng cao đời sống cho người dân, hạn chế DCTD. Bên cạnh đó, bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách T.Ư để thực hiện các dự án cấp bách về dân cư biên giới theo các quy định đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với tổng mức đầu tư khoảng 2.500 -3.000 tỷ đồng.

Theo đó, đối với vùng Tây Bắc sẽ tập trung ưu tiên cho những địa bàn khó khăn để đẩy nhanh phát triển kinh tế- xã hội. Đặc biệt là kiểm tra, đôn đốc thực hiện đề án ổn định sản xuất và đời sống vùng đồng bào Mông huyện Mường Lát ( Thanh Hóa); sắp xếp, ổn định dân cư, phát triển kinh tế- xã hội, bảo đảm quốc phòng- an ninh huyện Mường Nhé ( Điện Biên) đến năm 2015.

Đối với vùng Tây Nguyên, trên cơ sở rà soát, phân loại các đối tượng DCTD, Bộ NN&PTNT đề nghị các tỉnh rà soát, điều chỉnh lại các dự án cho phù hợp đối với số hộ dân đã được quy hoạch vào dự án để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét quyết định hỗ trợ đầu tư từ năm kế hoạch 2015. Đối với số hộ hiện đang sống trong vùng xung yếu và rất xung yếu của rừng phòng hộ và rừng đặc dụng, cần có biện pháp xử lý vi phạm Luật Bảo vệ và phát triển rừng cũng như kiên quyết đưa dân ra khỏi rừng và bố trí vào các vùng quy hoạch sắp xếp dân cư.

Về lâu dài, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Trưởng ban chỉ đạo Tây Bắc cho rằng, ngoài các giải pháp về quản lý, phát triển sản xuất và bố trí đất đai cho dân DCTD thì cần phải sớm xây dựng một chiến lược quốc gia về vấn đề này, đồng thời thường xuyên tổ chức hơn nữa công tác vận động, tuyên truyền để người dân nhận thức được tác hại của việc DCTD; tập trung sử dụng lực lượng tuyên truyền là những cán bộ thông thạo tiếng dân tộc, các tổ chức quần chúng tại cơ sở và cả những người DCTD quay về nơi bào tích cực tăng gia sản xuất, cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống lâu dài…

Theo Thời nay