(TH&CL) Trong điều kiện mở rộng và phát huy dân chủ ở nước ta hiện nay, các tổ chức xã hội (CSOs) đã khẳng định được vai trò trong việc hoạch định các chính sách phát triển kinh tế - xã hội và môi trường, đặc biệt là các chính sách phục vụ các nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương.

Vai trò quan trọng của CSOs

Quyền của CSOs trong việc tham gia đóng góp vào tiến trình ra các quyết định chính sách đã được ghi nhận đầy đủ trong các văn bản pháp lý của Nhà nước. Thêm vào đó, vai trò của CSOs như là một đối tác phát triển cũng đã được ghi nhận trong Văn kiện quan hệ đối tác Việt Nam tại Công văn số 1045/BKHĐT-KTĐN ngày 18/2/2013 về việc Triển khai thực hiện Văn kiện Quan hệ đối tác Việt Nam (VPD). Đây là những sự thay đổi mang tính chất cơ bản để nâng cao vai trò của CSOs Việt Nam.

Ông Lê Trọng Vinh, Phó vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Nội vụ) khẳng định, trong giai đoạn hiện nay, xã hội đã ghi nhận được đóng góp tích cực của CSOs và các chính sách cũng mở ra nhiều hướng phát triển mới cho CSOs. CSOs đã được coi là một kênh quan trọng trong việc lấy ý kiến xây dựng chính sách pháp luật; tham gia vào tuyên truyền phổ biến nhằm nâng cao ý thức pháp luật và chấp hành pháp luật cho người dân; tổ chức thực hiện đúng quy định, chính sách pháp luật và tham gia giám sát thực hiện chính sách pháp luật...

Ông Phạm Bích San, Phó tổng thư ký Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, CSOs ngày càng đóng góp nhiều vào các hoạt động xây dựng chính sách, từng bước phát huy sự dân chủ, công khai và minh bạch trong việc xây dựng các chính sách pháp luật...

Bà Bùi Thị An, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội nhấn mạnh, trong giai đoạn hiện nay, vai trò của CSOs từng bước được khẳng định, nhất là trong đóng góp ý kiến vào các dự thảo Luật nói riêng và các chính sách nói chung. Sự tham gia tích cực của CSOs cùng với việc huy động các nhóm xã hội tham gia đã tạo ra những phản hồi tích cực và hiệu quả đối với các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý.

CSOs hoạt động trên “Bộ nguyên tắc thực hành”

Với kinh nghiệm trong việc nghiên cứu và nâng cao năng lực về vận động chính sách cho CSOs Việt Nam, đồng thời đang dẫn dắt tiến trình vận động chính sách tạo môi trường phát triển thuận lợi cho CSOs Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu quản lý và Phát triển bền vững (MSD) đưa ra “Bộ nguyên tắc thực hành cho các tổ chức xã hội tham gia đóng góp xây dựng chính sách” để hướng dẫn cơ chế cho CSOs tham gia vào các quá trình xây dựng và ra quyết định chính sách dân chủ của Nhà nước.

Để nuôi dưỡng mối quan hệ mang tính chất xây dựng, CSOs và các cơ quan có thẩm quyền ở các cấp nên hành động trên các nguyên tắc: Sự tham gia của CSOs trong các bước khác nhau của quá trình ra quyết định chính sách thay đổi theo cường độ của sự tham gia (bao gồm: thông tin, tham vấn, đối thoại và hợp tác); Sự tin tưởng, mối quan hệ của CSOs và các cơ quan có thẩm quyền cần được xác lập trên cơ sở của sự tin tưởng; Minh bạch và trách nhiệm giải trình giữa các bên; Độc lập - đây là nguyên tắc cơ bản của CSOs thể hiện sứ mệnh của mình. CSOs cần đảm bảo hoạt động khi tham gia đóng góp xây dựng chính sách, đảm bảo phản ánh trung thực, thực tế với quan điểm độc lập.

Bộ nguyên tắc là công cụ phù hợp và hiệu quả cho CSOs làm căn cứ đối thoại và vận động sự công nhận chính thức vai trò của CSOs trong tiến trình ra quyết định chính sách của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp địa phương và trung ương.

Hoan Nguyễn