Chủ động thích ứng trong môi trường toàn cầu nhiều rủi ro
Thực tế cho thấy, trong một thế giới phân mảnh, nơi các tuyến vận tải chiến lược có thể bị gián đoạn trong thời gian ngắn và chi phí đầu vào biến động khó lường, mục tiêu tăng trưởng cao không chỉ là kỳ vọng mà còn là thách thức lớn đối với năng lực điều hành.
Với Việt Nam, định hướng phát triển không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá mà đặt trọng tâm vào ổn định kinh tế vĩ mô và cải cách thực chất. Trong bối cảnh đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế thông qua các kịch bản điều hành cụ thể, điển hình là phương án ứng phó với xung đột tại Trung Đông.
Nhận diện rõ tác động, xây dựng kịch bản điều hành
Theo đánh giá, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực Trung Đông đạt hơn 1,74 tỷ USD, chiếm khoảng 2–2,2% tổng kim ngạch toàn ngành. Dù tỷ trọng chưa lớn, nhưng các biến động từ khu vực này có tác động lan tỏa đáng kể đến chi phí sản xuất và thị trường toàn cầu.
Ngành đã xác định ba nhóm tác động chính gồm: Chi phí đầu vào tăng. Chi phí logistics leo thang. Nguy cơ suy giảm nhu cầu toàn cầu.
Cụ thể, giá dầu tăng có thể làm chi phí sản xuất nông nghiệp tăng từ 3–5%. Một số loại phân bón nhập khẩu dự báo tăng 5–15%, trong khi giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi cũng chịu áp lực tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm và chỉ số giá tiêu dùng.
Tăng trưởng dựa trên ổn định và chất lượng
Giai đoạn 2026–2030, ngành đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân khoảng 3,6–4%/năm. Trong đó: Trồng trọt: 2,5–2,8%. Chăn nuôi: 5–5,5%. Lâm nghiệp: 4,8–5,5%. Thủy sản: 4,3–4,5%.
Kim ngạch xuất khẩu dự kiến tăng 8–12%/năm, hướng tới nâng cao đóng góp vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.
Điểm đáng chú ý là mô hình tăng trưởng được định hướng theo chiều sâu, không phụ thuộc vào mở rộng sản lượng mà tập trung vào nâng cao giá trị gia tăng, đảm bảo ổn định vĩ mô và chất lượng phát triển.
Đồng thời, ngành chú trọng: Bảo đảm an ninh lương thực. Kiểm soát chi phí đầu vào. Phát triển nông nghiệp xanh, sinh thái, giảm phát thải. Sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Cùng với đó, cải cách thể chế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác định là giải pháp then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh.
Từ dự báo sang hành động điều hành
Trước các rủi ro từ xung đột quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng 3 kịch bản ứng phó tương ứng với các mức độ kéo dài của xung đột (1 tháng, 3 tháng, 1 năm). Đây không chỉ là công cụ dự báo mà còn là khung điều hành chủ động theo từng cấp độ.
Trong ngắn hạn, các giải pháp tập trung vào: Ổn định sản xuất. Bảo đảm nguồn cung vật tư. Theo dõi sát rủi ro logistics. Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm. Hỗ trợ doanh nghiệp về lưu kho, giãn nợ.
Song song đó, hoạt động xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do được đẩy mạnh nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường nhất định.
Nâng cao nội lực cho phát triển dài hạn
Về dài hạn, ngành tập trung vào các giải pháp mang tính căn cơ: Cơ cấu lại ngành theo hướng giá trị cao. Phát triển nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn. Xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn. Đẩy mạnh chế biến sâu.
Định hướng chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” được nhấn mạnh, gắn sản xuất với thị trường, thương hiệu và chuỗi giá trị. Việc ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và cấp mã số vùng trồng là những bước đi cụ thể để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Thách thức nằm ở khâu thực thi, khẳng định vai trò động lực tăng trưởng
Dù các kịch bản được xây dựng chi tiết, hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào năng lực triển khai. Những nội dung như phát triển logistics, chuyển đổi số hay xây dựng vùng nguyên liệu đều cần thời gian, nguồn lực và sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh biến động nhanh, khả năng phản ứng kịp thời, cập nhật thông tin thị trường và điều chỉnh chính sách linh hoạt là yếu tố quyết định.
Từ một “trụ đỡ” truyền thống, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang từng bước chuyển mình để trở thành động lực tăng trưởng quan trọng. Việc chủ động xây dựng kịch bản, nâng cao nội lực và thích ứng linh hoạt với biến động cho thấy hướng đi rõ ràng của ngành trong bối cảnh mới.
Trong một thế giới nhiều biến số khó lường, năng lực điều hành có kịch bản, cùng với cải cách thực chất, sẽ là thước đo quan trọng đối với sức chống chịu và triển vọng phát triển dài hạn của ngành cũng như của nền kinh tế.
Hoàng Phương (t/h)
