Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, giá sầu riêng Ri6 hiện chỉ còn khoảng 30.000 đồng/kg, giảm hơn một nửa chỉ trong vòng một tuần. Với chi phí đầu tư trung bình khoảng 35.000 đồng/kg, người trồng đang phải chịu lỗ từ 5.000 đến 10.000 đồng trên mỗi kg sản phẩm. Nhiều kho thu mua tại miền Tây đã thông báo đóng cửa hoặc tạm dừng hoạt động do hàng hóa không thể thông quan xuất khẩu.
Nguyên nhân chính của đợt "rung lắc" này xuất phát từ số lượng mẫu kiểm nghiệm không đạt yêu cầu tăng cao, khiến các phòng thí nghiệm phải xử lý lại nhiều lần và rơi vào tình trạng quá tải. Bên cạnh đó, việc phía Trung Quốc cảnh báo về độ chính xác của kết quả kiểm nghiệm trong nước khiến các cơ sở kiểm định tại Việt Nam thận trọng hơn, kéo dài thời gian xử lý mẫu. Hiện cả nước mới chỉ có 13 cơ sở kiểm nghiệm cadimi và 17 cơ sở kiểm nghiệm vàng O được phía đối tác phê duyệt, số lượng này được đánh giá là chưa đủ đáp ứng nhu cầu thực tế khi vào mùa thu hoạch cao điểm.
Về mặt kỹ thuật, dư lượng cadimi trong trái sầu riêng tại miền Tây chủ yếu bắt nguồn từ việc sử dụng phân bón thâm canh trong nhiều thập kỷ, khiến kim loại nặng tích tụ sâu trong đất. Việc cải tạo môi trường đất cần nhiều thời gian và chi phí đầu tư lớn, trung bình mỗi cơ sở kiểm nghiệm đạt chuẩn cần số vốn lên tới khoảng 20 tỷ đồng. Ngoài ra, thói quen gom hàng từ nhiều nhà vườn khác nhau vào cùng một container xuất khẩu cũng làm tăng rủi ro khi chỉ cần một mẫu thử không đạt sẽ khiến toàn bộ lô hàng bị từ chối.
Để giải quyết tận gốc vấn đề, các nhà khoa học từ Viện Cây ăn quả miền Nam và các cơ quan bảo vệ thực vật đang triển khai các giải pháp cải tạo vùng trồng. Phương án trọng tâm bao gồm việc điều chỉnh độ pH của đất, sử dụng các chủng vi sinh vật có khả năng cố định kim loại nặng và xây dựng quy trình canh tác hợp lý nhằm giảm khả năng hấp thu cadimi của cây. Dù quy trình này làm tăng chi phí sản xuất trước mắt, nhưng đây là lộ trình bắt buộc để đảm bảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
Kinh nghiệm từ Thái Lan cho thấy việc kiểm soát chất lượng theo hệ thống hai lớp từ vườn đến doanh nghiệp xuất khẩu đã giúp quốc gia này duy trì uy tín tại thị trường Trung Quốc. Ngành sầu riêng Việt Nam hiện đang nỗ lực học hỏi các mô hình quản lý chặt chẽ này nhằm tháo gỡ rào cản kỹ thuật, ổn định đầu ra bền vững cho bà con nông dân.
Tâm An
