Chỉ còn chưa đầy 5 năm nữa, ngành ô tô Việt Nam sẽ mở cửa bảo hộ để đón xe nhập khẩu khi thuế suất nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về Việt Nam sẽ hạ dần xuống 0% vào năm 2018. Đây là tín hiệu vui cho người tiêu dùng, nhưng lại là nỗi lo của các nhà sản xuất ô tô trong nước.


Ô tô sẽ tràn ngập…

Theo lộ trình gia nhập AFTA, từ năm 2014 - 2018, thuế suất nhập khẩu (NK) ô tô nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về Việt Nam sẽ hạ dần xuống 0%. Cụ thể, trong năm 2014, mức thuế NK sẽ giảm còn 50%, năm 2015 còn 35%, năm 2016 còn 20%, năm 2017 là 10% và 2018 là 0%.

Nhìn vào lộ trình gia nhập AFTA, các chuyên gia dự đoán, chỉ 5 năm nữa thôi, người tiêu dùng Việt Nam sẽ được sử dụng xe ô tô giá rẻ. Bởi đến năm 2018, khi thuế NK ô tô về 0%, một thị trường ô tô sôi động đã và đang được báo trước, nhưng phần lớn thị trường sẽ chủ yếu bị chiếm lĩnh bởi xe ô tô NK nguyên chiếc.

Đầu năm 2013, khi thuế suất NK ô tô nguyên chiếc từ các nước khu vực ASEAN vào Việt Nam giảm thêm 10% (từ 70% xuống 60%), người ta đã chứng kiến sự thâm nhập thị trường Việt Nam của hàng loạt các hãng ô tô đến từ Thái Lan, Indonesia, Malaysia… Và dường như, dự báo được lộ trình giảm thuế nên các thương hiệu ô tô đang gấp rút đầu tư xây dựng hệ thống phân phối, nhằm chực chờ cơ hội năm 2018 không còn quá xa, khi thuế NK ô tô từ ASEAN còn 0%.

Theo các chuyên gia, nếu lộ trình giảm thuế nói trên được thực hiện cùng thời điểm thì giá ô tô tại Việt Nam sẽ giảm mạnh là điều đã được nhìn thấy. Việc giá xe giảm sẽ không có gì đáng ngại nếu như xe NK không giảm. Khi giá xe giảm, lượng người mua xe tăng lên thì dung lượng thị trường sẽ ngày càng lớn.

Theo nhiều DN sản xuất ô tô, chỉ cần thuế NK giảm 50% thì giá nhiều mẫu xe NK sẽ bằng với xe lắp ráp trong nước. Cụ thể, một chiếc xe có giá khai báo 10.000 USD, sẽ được giảm 1.650 USD và xe có giá càng cao thì mức giảm càng nhiều. Và như vậy, chắc chắn, lượng xe nhập khẩu nguyên chiếc từ các nước trong khu vực ASEAN sẽ tràn vào Việt Nam.

Đến lúc này, Việt Nam vẫn chưa có được một ngành công nghiệp ô tô đúng nghĩa dù đã được “chăm bẵm” 20 năm nay với những ưu đãi về thuế, đầu tư. Nhưng câu hỏi đặt ra là, tại sao các hãng ô tô nước ngoài vẫn “lao vào” khi các chính sách hạn chế tiêu dùng ô tô cá nhân vẫn còn đó, thị trường ô tô vẫn có dung lượng quá nhỏ bé? Câu trả lời chính là tiềm năng thị trường.

DN đang “sốt vó”

Trái ngược với tâm lý mong đợi của người tiêu dùng, các DN, nhà sản xuất ô tô trong nước đang đối diện với nhiều nỗi lo. Khi mà, cùng với những ưu đãi Nhà nước dành cho DN sản xuất trong nước, thì với ưu đãi về thuế NK sẽ giảm dần theo lộ trình, một cuộc cạnh tranh “không cân sức” giữa ô tô NK và ô tô nội địa sẽ diễn ra. Khi thuế NK chỉ còn 0%, điều gì sẽ xảy ra với tương lai của các nhà sản xuất ô tô trong nước?

Hiện nay, cả nước mới chỉ có 210 nhà cung cấp sản xuất phụ tùng và linh kiện ô tô, nhưng hầu hết đều chỉ sản xuất các chi tiết đơn giản với sản lượng nhỏ lẻ và công nghệ cũ.

Để phát triển công nghiệp ô tô thì dòng xe chủ lực đóng vai trò quan trọng. Chính sách về dòng xe chủ lực đã giúp các nước ASEAN tăng trưởng khá nhanh chóng, tạo lợi thế cạnh tranh về chi phí, đặc biệt là mở rộng hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, dòng xe chủ lực của Việt Nam đã được các cơ quan chức năng bàn từ 4 năm về trước, nhưng đến nay vẫn chưa đưa ra được quy định cụ thể nào.

Trong khi đó, trên thị trường, các DN ô tô lại đi theo xu hướng ngược lại là gia tăng các mẫu sản phẩm, hạn chế đầu tư cho thiết bị cũng như nội địa hóa. Hơn 10 năm qua, các DN ô tô Việt Nam hầu như không có đầu tư mới. Ngoài việc đầu tư ban đầu, những năm gần đây, phần lớn các hãng chỉ đầu tư nhỏ. Ngược lại, hàng năm có hàng chục mẫu xe mới ra mắt. Việc tung ra nhiều sản phẩm để cạnh tranh và không quan tâm đến việc lựa chọn một dòng xe chủ lực, sẽ gây khó cho phát triển công nghiệp ô tô.

Các DN gặp nhiều khó khăn, hạn chế trong phát triển công nghiệp ô tô: sản lượng thấp, thừa công suất ở mức cao; thuế đánh vào ô tô cao nhất châu Á; số lượng các nhà cung ứng uy tín, chất lượng ít... Chi phí kho vận ảnh hưởng đến giá linh kiện, thành phẩm, từ đó tiếp tục ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh so với các nước khác có nguồn cung trong nước.

Từ nay đến năm 2030, nền kinh tế Việt Nam sẽ đi từ hồi phục đến phát triển mạnh mẽ, thu nhập bình quân đầu người tăng lên, cơ sở hạ tầng giao thông hoàn thiện theo chiến lược phát triển do Chính phủ phê duyệt mới đây. Và đặc biệt, với dân số tăng lên trên 100 triệu người, dân số trẻ và năng động - sẽ tạo nên một thị trường ô tô lớn.

Các DN không nên chỉ trông chờ vào các chính sách bảo hộ từ phía Nhà nước, mà phải nỗ lực trong việc đổi mới sản xuất, đẩy mạnh đầu tư để đưa ra những dòng xe phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, tăng sức cạnh tranh. Có như vậy, mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp ô tô của Việt Nam mới có cơ hội trở thành hiện thực.

Nguyễn Vũ