Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng Việt Nam có thể tự hào với quy mô thương mại lớn, kim ngạch xuất nhập khẩu hiện tương đương gần 200% GDP. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng ấy là một thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn: động lực tăng trưởng chủ yếu vẫn đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong khi sự tham gia của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các nhà cung ứng nội địa, còn khiêm tốn và thiếu chiều sâu.
Theo Chủ tịch VCCI, nếu không nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt, việc tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sẽ khó đạt được tính bền vững. Khi chỉ dừng lại ở khâu gia công hoặc cung ứng đơn lẻ, doanh nghiệp trong nước dễ bị tổn thương trước biến động thị trường, đồng thời khó gia tăng giá trị và vị thế trong mạng lưới sản xuất quốc tế.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh vai trò then chốt của việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng, trong đó có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về đột phá khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo. Theo ông Hiển, đây là nền tảng để doanh nghiệp Việt chuyển từ tư duy “làm thuê” sang tư duy làm chủ chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ do các yếu tố địa chính trị, công nghệ và biến đổi kinh tế, vai trò của nhà cung ứng ngày càng được nhìn nhận như một “lá chắn” giúp nền kinh tế nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. Dẫn ví dụ từ hệ sinh thái sản xuất của Apple với hàng nghìn nhà cung ứng trải rộng tại gần 30 quốc gia, ông Hiển cho rằng việc ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam xuất hiện trong các mạng lưới này là minh chứng rõ nét cho vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ sản xuất toàn cầu.
Tuy nhiên, để thực sự trở thành đối tác chiến lược, nhà cung ứng Việt không thể chỉ dừng ở việc cung cấp sản phẩm vật chất. Theo Chủ tịch VCCI, yêu cầu đặt ra là doanh nghiệp phải tích hợp được năng lực thiết kế, giải pháp kỹ thuật, quản trị chất lượng, thậm chí tham gia vào khâu nghiên cứu – phát triển và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Đây chính là sự chuyển dịch căn bản từ vai trò “mắt xích sản xuất” sang đối tác đồng hành trong chuỗi giá trị.
Ở góc độ chính sách, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết các cơ quan chức năng đang hoàn thiện những đề xuất quan trọng để trình Bộ Chính trị và Trung ương, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng mô hình tăng trưởng mới. Trọng tâm là thể chế hóa các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, giúp họ sớm nắm bắt định hướng, chủ động tái cấu trúc và nâng cấp năng lực cạnh tranh.
Đáng chú ý, cách tiếp cận chính sách cũng đang có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì Nhà nước can thiệp sâu vào hoạt động cụ thể, các bộ, ngành sẽ tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý, tạo môi trường thuận lợi; còn việc triển khai, sáng tạo và cạnh tranh sẽ do doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và các cơ sở đào tạo đảm nhiệm.
Song song với đó, chương trình “Go Global” do Bộ Công Thương xây dựng được kỳ vọng trở thành bệ phóng giúp doanh nghiệp Việt từng bước tiếp cận và chinh phục thị trường quốc tế. Các công cụ chiến lược ở tầm quốc gia, như quỹ dự trữ và cơ chế hỗ trợ chuỗi cung ứng, cũng sẽ được huy động nhằm bảo đảm an ninh kinh tế, tương tự mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng.
Trong khuôn khổ chương trình bình chọn năm 2025, năm lĩnh vực trọng tâm được lựa chọn gồm chế biến – chế tạo, điện tử, dệt may, da giày và công nghiệp thực phẩm. Điểm chung của các doanh nghiệp được vinh danh là sự đầu tư nghiêm túc vào tiêu chuẩn ESG, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững – những “tấm hộ chiếu” không thể thiếu khi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Lãnh đạo VCCI khẳng định, thông qua các chương trình này, mục tiêu không chỉ dừng ở việc tôn vinh doanh nghiệp, mà hướng tới xây dựng một lực lượng nhà cung ứng nội địa đủ mạnh, đủ chiều sâu, tạo nền tảng để doanh nghiệp Việt tham gia ngày càng sâu và bền vững hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và khát vọng hùng cường của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nam Sơn (t/h)
