Không thể chỉ trông chờ vào những phiên hội chợ
Một sản phẩm OCOP có thể thu hút khách nhờ câu chuyện vùng miền, nguyên liệu đặc trưng hoặc kỹ thuật thủ công độc đáo. Tuy nhiên, sau khi hội chợ kết thúc, làm thế nào để người mua tiếp tục tìm đến sản phẩm vẫn là câu hỏi quan trọng đối với các hợp tác xã và cơ sở sản xuất.
Tại Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 22 diễn ra tại Hà Nội, nhiều sản phẩm địa phương được giới thiệu thông qua hoạt động trưng bày, quảng bá nghề truyền thống và kết nối tiêu thụ. Những sự kiện như vậy giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng mới, nhưng để tạo ra doanh thu lâu dài, các chủ thể cần xây dựng được kênh bán hàng sau hội chợ, duy trì chất lượng và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Với sản phẩm thủ công, sức hút không chỉ nằm ở công năng mà còn ở câu chuyện phía sau. Các sản phẩm từ cỏ bàng của HTX Phụ nữ cỏ bàng Phú Mỹ (An Giang), chẳng hạn, gắn với nguồn nguyên liệu tại địa phương và kỹ thuật đan truyền thống. Quá trình thu gom, phơi, xử lý nguyên liệu đến hoàn thiện sản phẩm cũng phản ánh sinh kế và văn hóa của cộng đồng.
Những giá trị này có thể tạo khác biệt trên thị trường, nhưng cần được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể cho người mua. Thiết kế phù hợp với nhu cầu hiện đại, độ bền, tính tiện dụng, bao bì và mức giá là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Câu chuyện văn hóa giúp khách hàng chú ý, còn chất lượng và trải nghiệm sử dụng mới là cơ sở để họ quay lại.
Tương tự, công nghệ số và mã QR có thể giúp người tiêu dùng tìm hiểu nguồn gốc, quy trình sản xuất và đặc trưng của sản phẩm. Dù vậy, thông tin minh bạch chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm khả năng cung ứng ổn định, dịch vụ thuận tiện và phương thức đặt hàng rõ ràng.
Với các chủ thể OCOP, vì thế, hội chợ không nên chỉ được xem là nơi bán hàng trong vài ngày. Đây còn là dịp thử nghiệm sản phẩm, ghi nhận phản hồi, tìm đối tác phân phối và xác định nhóm khách hàng tiềm năng. Nếu thiếu kế hoạch tiếp cận khách hàng sau sự kiện, hiệu quả xúc tiến rất dễ dừng lại ở những giao dịch ngắn hạn.
Từ bán sản phẩm đến tạo nguồn thu tại địa phương
Một hướng đi khác là đưa sản phẩm OCOP ra khỏi không gian trưng bày, kết nối trực tiếp với nơi sản phẩm được tạo ra. Khi du khách có thể đến vùng nguyên liệu, tìm hiểu quy trình sản xuất hoặc trải nghiệm nghề thủ công, sản phẩm không chỉ được tiêu thụ như một món hàng mà còn trở thành một phần của hành trình khám phá văn hóa địa phương.
Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, cho rằng hội chợ đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng, trong khi du lịch đưa du khách đến nơi sản phẩm được làm ra, gặp gỡ người thợ và tìm hiểu đời sống văn hóa. Hai hoạt động có thể bổ trợ, giúp gia tăng giá trị sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng.
Thực tế, một chuyến tham quan làng nghề có thể mở ra nhiều hoạt động kinh tế hơn việc bán một sản phẩm riêng lẻ: khách mua hàng lưu niệm, trải nghiệm làm nghề, sử dụng dịch vụ ăn uống hoặc lưu trú tại địa phương. Với cơ sở sản xuất, đây cũng là cơ hội giới thiệu trực tiếp quy trình và chất lượng, giúp khách hàng hiểu rõ hơn giá trị của sản phẩm.
Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, cả nước hiện có hơn 21.000 sản phẩm OCOP được các địa phương công nhận, tính lũy kế. Sau hơn 8 năm triển khai, chương trình đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Trong giai đoạn tiếp theo, việc gia tăng giá trị và mở rộng thị trường trở thành yêu cầu quan trọng; trong đó, du lịch nông thôn có thể hỗ trợ quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm ngay tại địa phương.
Để hướng đi này mang lại hiệu quả, mỗi địa phương cần xây dựng trải nghiệm phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì chỉ tổ chức tham quan mang tính hình thức. Điểm đến phải có sản phẩm đủ sức hấp dẫn, quy trình trải nghiệm rõ ràng, dịch vụ bảo đảm và khả năng kết nối với các tuyến du lịch hiện có.
Hợp tác xã có thể đóng vai trò tập hợp các hộ sản xuất, chuẩn hóa chất lượng và tổ chức nguồn hàng; nghệ nhân đảm nhiệm phần trải nghiệm nghề; doanh nghiệp lữ hành kết nối khách, còn chính quyền địa phương hỗ trợ hạ tầng và quảng bá điểm đến. Quan trọng hơn, lợi ích kinh tế cần được phân chia minh bạch để người trực tiếp làm nghề có thu nhập tương xứng.
Với OCOP, mục tiêu không chỉ là tăng số lượng sản phẩm được công nhận, mà còn là tạo được thị trường đủ sức duy trì sinh kế cho người sản xuất. Khi khách hàng có thể mua lại sau hội chợ, tìm đến tận nơi sản xuất và sẵn sàng chi trả cho cả sản phẩm lẫn trải nghiệm, giá trị OCOP mới có cơ hội được nâng lên bền vững.
Minh Thành (t/h)
