Sở Tư pháp TP.HCM: Từ "gác cổng pháp lý" đến góp phần kiến tạo phát triển

81 năm hình thành và phát triển, ngành Tư pháp Việt Nam đã đồng hành cùng tiến trình xây dựng, hoàn thiện thể chế, đưa pháp luật ngày càng gần hơn với đời sống. Tại TP.HCM, Sở Tư pháp TP.HCM luôn giữ vai trò quan trọng trong tham mưu, xây dựng chính sách, tổ chức thi hành pháp luật, đồng thời không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố.

Từ những dấu ấn trong xây dựng thể chế, tham mưu triển khai các chính sách đặc thù của thành phố, trong đó có chính sách hỗ trợ tài chính nhằm thu hút và phát huy vai trò của đội ngũ luật sư tham gia xây dựng kinh tế - xã hội; đến số hóa hộ tịch; công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và xã hội hóa hoạt động bổ trợ tư pháp, công tác tư pháp ngày càng gắn chặt với yêu cầu thực tiễn, người dân và doanh nghiệp.

Đặc biệt, sau một năm TP.HCM vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những yêu cầu mới tiếp tục đặt ra đối với ngành Tư pháp trong hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các vấn đề pháp lý, góp phần để bộ máy chính quyền hoạt động thông suốt, hiệu quả.

Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Tư pháp Việt Nam (28/8/1945 - 28/8/2026), phóng viên đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, về những dấu ấn của ngành trong chặng đường qua, những chuyển động sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và kỳ vọng đối với ngành Tư pháp TP.HCM trong giai đoạn mới.

Tạo "cú hích thể chế", mở rộng không gian phát triển

Thưa bà, trong năm qua, Sở Tư pháp TP.HCM đã tham mưu, xây dựng và hoàn thiện những cơ chế, chính sách pháp lý nào có tác động trực tiếp đến sự phát triển của thành phố?

Trong năm 2026, Sở Tư pháp TP.HCM xác định công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, với mục tiêu cao nhất là tạo lập hành lang pháp lý thông thoáng, đồng bộ, ổn định để huy động và phát huy các nguồn lực cho phát triển thành phố.

Trong đó, Sở Tư pháp TP.HCM đã tham mưu triển khai, hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù của thành phố, trong đó có chính sách hỗ trợ tài chính để thu hút và phát huy vai trò của đội ngũ luật sư tham gia xây dựng kinh tế - xã hội thành phố theo Nghị quyết số 98/2025/NQ-HĐND ngày 26 tháng 12 năm 2025 của Hội đồng nhân dân thành phố.

Đây là chính sách có ý nghĩa thiết thực trong việc phát huy nguồn lực trí tuệ, kinh nghiệm và chuyên môn pháp lý của đội ngũ luật sư, nhất là trong hỗ trợ doanh nghiệp, giải quyết tranh chấp, thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng xây dựng chính sách.

Đặt biệt, với vai trò là cơ quan chuyên môn thuộc UBND TP.HCM; trong quá trình thành phố xây dựng Luật Phát triển đô thị, Sở Tư pháp TP.HCM đã nghiên cứu tham mưu TP xây dựng chính sách đưa vào Luật Phát triển đô thị như: (i) quy định việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật thi hành Luật Phát triển đô thị; (ii) các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển lĩnh vực bổ trợ tư pháp và dịch vụ pháp lý theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế; (iii) Giao UBND TP.HCM quy định việc giao thẩm quyền của UBND TP.HCM cho Chủ tịch UBND TP.HCM, trừ nội dung UBND TP.HCM thảo luận tập thể và quyết định theo quy định của pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; (iv) các vấn đề về xử lý chuyển tiếp của các cơ chế đặc thù trước khi có Luật Phát triển đô thị; (v) cơ chế trọng dụng và bảo vệ cán bộ trong quá trình triển khai xây dựng, thi hành Luật Phát triển đô thị.

Việc Sở Tư pháp TP.HCM tham gia góp ý, xây dựng các quy định liên quan đến Luật Phát triển đô thị có ý nghĩa như thế nào trong việc tạo “cú hích thể chế”, mở thêm dư địa phát triển cho TP.HCM và các đô thị? Bà có thể chia sẻ thêm về vấn đề này?

Với vai trò là cơ quan đầu mối, ngay từ những ngày đầu, Sở Tư pháp TP.HCM đã phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ luật sư để rà soát thực tiễn, nhận diện những điểm nghẽn về pháp lý và nghiên cứu các cơ chế có khả năng tạo động lực phát triển mới.

Đặc biệt, Sở đã chủ trì, rà soát các cơ chế, chính sách tại Nghị quyết số 98/2023/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 260/2025/QH15, để nghiên cứu những nội dung phù hợp có thể được luật hóa, nâng lên thành quy định có tính ổn định và áp dụng lâu dài.

Đây là bước chuyển rất quan trọng: từ việc giải quyết một số vấn đề đặc thù bằng cơ chế riêng của thành phố sang việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý có tính hệ thống, tạo điều kiện để thành phố chủ động hơn trong tổ chức và quản trị phát triển.

“Cú hích thể chế”, theo tôi, trước hết phải được hiểu là tạo ra một hệ thống pháp luật đủ linh hoạt để giải phóng nguồn lực, nhưng đồng thời đủ rõ ràng để doanh nghiệp, người dân và chính quyền có thể yên tâm hành động. Vì vậy, những đề xuất liên quan đến trình tự ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chuyển tiếp, đầu tư và phát triển hạ tầng bổ trợ tư pháp, phát triển dịch vụ pháp lý và giải quyết tranh chấp quốc tế đều hướng đến một mục tiêu chung là mở rộng không gian phát triển.

Đối với TP.HCM, giá trị lớn nhất của Luật Phát triển đô thị là tạo thêm dư địa để TP chủ động, năng động và sáng tạo hơn trong quản trị đô thị. Xa hơn, những kinh nghiệm từ TP cũng có thể trở thành cơ sở để hoàn thiện mô hình pháp lý cho các đô thị lớn trong cả nước.

Từ "gác cổng pháp lý" đến kiến tạo phát triển

Thưa bà, thông qua những chương trình như “Công dân với bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031” do Sở Tư pháp TP.HCM tổ chức, Sở Tư pháp TP.HCM đã đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và đưa pháp luật đến gần người dân ra sao?

Trước hết là việc chuyển từ tuyên truyền pháp luật theo cách truyền thống sang truyền thông gắn với những sự kiện và vấn đề mà người dân quan tâm. Với chủ đề bầu cử, các quy định pháp luật không chỉ được giới thiệu dưới dạng điều, khoản mà được chuyển tải thành những nội dung cụ thể, dễ hiểu như quyền và nghĩa vụ của cử tri, nguyên tắc bầu cử, cách thức thực hiện quyền bầu cử, những vấn đề người dân cần lưu ý trong quá trình tham gia bầu cử. Qua đó, người dân có thể hiểu pháp luật để thực hiện đúng quyền và trách nhiệm công dân của mình.

Bên cạnh đó, Sở Tư pháp TP.HCM chú trọng đa dạng hóa hình thức và phương thức truyền thông, kết hợp giữa phổ biến trực tiếp với ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, các tài liệu hỏi - đáp pháp luật, tờ gấp tìm hiểu pháp luật và những nội dung ngắn gọn, dễ tiếp cận. Việc phối hợp với các sở, ngành, địa phương, cơ quan báo chí và các lực lượng làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng giúp thông tin pháp luật được lan tỏa rộng hơn, nhanh hơn và đến đúng nhóm đối tượng.

Quan trọng hơn, những chương trình như vậy thể hiện sự chuyển biến từ tư duy “phổ biến những gì pháp luật quy định” sang “cung cấp những gì người dân cần biết để thực hiện pháp luật”. Pháp luật vì thế không còn là những quy định mang tính khô cứng, mà được gắn với quyền lợi, nghĩa vụ và những tình huống cụ thể trong đời sống.

Có thể nói, mục tiêu mà Sở Tư pháp hướng tới là xây dựng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo phương châm dễ hiểu - dễ nhớ - dễ tiếp cận - dễ thực hiện, qua đó giúp người dân không chỉ biết pháp luật mà còn hiểu, tin tưởng và chủ động thực hiện pháp luật, góp phần hình thành ý thức thượng tôn pháp luật trong cộng đồng.

Sở Tư pháp TP.HCM xác định những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào để tiếp tục phát huy vai trò "gác cổng pháp lý", đồng thời chuyển mạnh sang kiến tạo, khai thông thể chế, góp phần đưa TP.HCM phát triển nhanh và bền vững? Bà có thể chia sẻ về kế hoạch thời gian tới.

Trong thời gian tới, tôi cho rằng yêu cầu đặt ra đối với ngành Tư pháp TP.HCM là phải tiếp tục làm tốt vai trò "gác cổng pháp lý", nhưng không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Quan trọng hơn, phải chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo, chủ động nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế ngay từ khi chính sách được hình thành.

Theo đó, trước hết, Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng công tác xây dựng, thẩm định văn bản quy phạm pháp luật; tăng cường rà soát để kịp thời phát hiện các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, bất cập hoặc không còn phù hợp với thực tiễn phát triển của thành phố. Quan điểm của chúng tôi là không chờ vướng mắc phát sinh rồi mới xử lý, mà phải chủ động nhận diện từ sớm để tham mưu sửa đổi, bổ sung hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền hoàn thiện pháp luật.

Hai là, Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, các chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ luật sư để đưa thực tiễn vào quá trình xây dựng chính sách. Pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi vừa bảo đảm nguyên tắc quản lý nhà nước, vừa đáp ứng được yêu cầu phát triển và giải quyết được những vấn đề thực tế của người dân, doanh nghiệp.

Ba là, Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tập trung tham mưu triển khai thi hành hiệu quả Luật Phát triển đô thị và các cơ chế, chính sách mới của Trung ương dành cho Thành phố; đồng thời chú trọng công tác chuyển tiếp, hướng dẫn và tổ chức thi hành để bảo đảm chính sách sau khi được ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Bên cạnh đó, chúng tôi xác định chuyển đổi số, dữ liệu pháp luật và ứng dụng công nghệ trong công tác xây dựng pháp luật là một hướng đi quan trọng. Mục tiêu là từng bước hình thành phương thức quản trị pháp lý hiện đại, dựa trên dữ liệu, giúp việc xây dựng chính sách nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn.

Tôi cho rằng, "gác cổng pháp lý" và "kiến tạo phát triển" không phải là hai nhiệm vụ độc lập. Gác cổng để bảo đảm kỷ cương, nhưng kiến tạo để mở đường phát triển.

Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tiếp tục thực hiện đồng thời hai yêu cầu đó, với tinh thần pháp luật phải đi trước, phải đồng hành và phải thực sự trở thành nền tảng cho TP phát triển nhanh, bền vững.

Trần Minh (thực hiện)