Bất cập trong công tác quản lý hàng hóa và dấu hiệu vi phạm công khai
Bến xe nội địa Xuân Cương, thuộc sự quản lý của Công ty Cổ phần Hữu nghị Xuân Cương, có địa chỉ tọa lạc ngay tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị, xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn. Với vị trí địa lý mang tính chiến lược, đây được xem là điểm trung chuyển hành khách và hàng hóa trọng điểm của khu vực biên giới phía Bắc. Hàng ngày, lượng hành khách lưu thông qua bến xe luôn duy trì ở mức cao. Các gian hàng kinh doanh bên trong và xung quanh khu vực bến xe luôn là điểm đến thu hút sự quan tâm của hành khách mỗi khi ghé qua bến xe Xuân Cương, nhằm đáp ứng nhu cầu mua sắm các nhu yếu phẩm, quà tặng và đồ lưu niệm.
Ghi nhận ngay sát khu vực quầy thông tin của tầng 1 bến xe, một cơ sở kinh doanh mang tên Cigars Store đang kinh doanh với danh mục sản phẩm chủ lực là bia, rượu, nước ngọt và thuốc lá. Qua quan sát trực tiếp, bên cạnh các mặt hàng được sản xuất trong nước, gian hàng này còn bày bán các sản phẩm bia và nước giải khát mang nhãn mác nước ngoài. Điểm bất thường là trên bao bì của toàn bộ các sản phẩm nhập ngoại này chỉ in ấn tem nhãn gốc bằng chữ Trung Quốc. Các sản phẩm này không có bất kỳ thông tin nào bằng tiếng Việt thể hiện đơn vị nhập khẩu, đơn vị phân phối hay tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm tại thị trường Việt Nam. Điều này trực tiếp tước đoạt quyền được biết và quyền được bảo đảm an toàn của người tiêu dùng khi sử dụng sản phẩm.
Không dừng lại ở mặt hàng thực phẩm đồ uống, gian hàng Cigars Store còn bày bán công khai số lượng lớn các sản phẩm thuốc lá và xì gà (cigars). Trong số đó, có rất nhiều gói xì gà được giới thiệu là hàng nhập khẩu nhưng trên bao bì hoàn toàn vắng bóng tem nhập khẩu áp dụng đối với mặt hàng thuốc lá theo quy định của pháp luật hiện hành.
Tương tự như các loại nước giải khát, thông tin về đơn vị chịu trách nhiệm nhập khẩu và phân phối mặt hàng đặc biệt này cũng hoàn toàn bị "bỏ quên".
Hơn thế nữa, ngay tại hệ thống tủ kính mặt tiền của gian hàng, từng cây thuốc lá được xếp chồng lên nhau thành số lượng lớn, phơi bày trực diện trước mắt hành khách. Hình thức trưng bày này có dấu hiệu vi phạm các quy định hiện hành tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Bởi, pháp luật đã quy định rất rõ, mặt hàng thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tổ chức, cá nhân kinh doanh bắt buộc phải sở hữu "Giấy phép bán lẻ sản phẩm thuốc lá" do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép. Đồng thời, nhằm hạn chế tối đa các hình thức quảng bá, tiếp thị và kích thích nhu cầu sử dụng thuốc lá trong cộng đồng, luật pháp nghiêm cấm hành vi trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại điểm bán lẻ. Việc cơ sở này xếp chồng hàng loạt cây thuốc lá dấy lên câu hỏi lớn về tính tuân thủ pháp luật, cũng như năng lực giám sát của ban quản lý bến xe và chính quyền địa phương.
Tiếp tục khảo sát sâu hơn vào khu vực kinh doanh, tại một quầy hàng chuyên cung cấp các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe có tên Bách Thảo Đường, dấu hiệu vi phạm về quảng cáo và thông tin sản phẩm lại tiếp tục xuất hiện. Gian hàng này tập trung bày bán các chế phẩm liên quan đến nhung hươu. Trên tấm biển thông tin giới thiệu về sản phẩm cao hươu mang thương hiệu Tamsoa, cơ sở này đã in ấn những dòng chữ với nội dung: “Cao hươu giúp bổ thận, tăng cường sinh lý, bổ máu giúp giấc ngủ tốt, giảm căng thẳng mệt mỏi. Có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa giúp ăn ngon miệng, chữa trị các chứng tứ chi đau nhức và gân cốt tê”.
Việc sử dụng các cụm từ mang tính chất khẳng định công dụng điều trị bệnh lý như "chữa trị các chứng tứ chi đau nhức" đối với một sản phẩm không phải là thuốc chữa bệnh là hành vi có dấu hiệu vi phạm Luật Quảng cáo và các quy định về an toàn thực phẩm. Đáng chú ý, đây không phải là lần đầu tiên cơ sở này bị phát hiện có những dấu hiệu kinh doanh thiếu chuẩn mực. Vào năm 2023, thực trạng bày bán các sản phẩm nhung hươu, thảo dược không rõ nguồn gốc xuất xứ, kèm theo nội dung quảng cáo thổi phồng công dụng như một loại thuốc đặc trị bệnh lý về cơ, xương, khớp cũng đã từng được ghi nhận tại chính địa điểm này.
Di chuyển ra khỏi khu vực nhà chờ tầng 1, tiến vào khu vực bãi đậu xe nội khu, một cửa hàng tạp hóa có quy mô đủ lớn, chứa hàng nghìn sản phẩm tiếp tục bộc lộ những phương thức kinh doanh mập mờ. Chủ cơ sở đã sử dụng thủ thuật "cài cắm" khéo léo, xen lẫn các mặt hàng tiêu dùng nhập ngoại vào giữa hàng loạt sản phẩm nội địa. Điểm chung của các sản phẩm ngoại nhập này là bao bì hoàn toàn không được dán tem nhãn phụ bằng tiếng Việt, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc truy xuất nguồn gốc và đẩy rủi ro về phía người tiêu dùng.
Cá biệt, cửa hàng này còn bày bán nhiều loại rượu có xuất xứ từ Trung Quốc nhưng trên nắp chai và bao bì không dán tem rượu nhập khẩu theo quy định bắt buộc của Bộ Tài chính. Bên cạnh đó, tình trạng bày bán nhiều tút thuốc lá sản xuất trong nước, lặp lại dấu hiệu vi phạm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng diễn ra tương tự như gian hàng bên trong nhà điều hành.
Khung pháp lý nghiêm ngặt và trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước
Những dấu hiệu vi phạm tại khu vực bến xe Xuân Cương không phải là vấn đề mới phát sinh. Vào tháng 8/2025, sau khi báo chí phản ánh và cung cấp thông tin, các cơ quan chức năng của tỉnh Lạng Sơn đã nhanh chóng lập đoàn công tác, tiến hành kiểm tra đột xuất cơ sở kinh doanh tại đây. Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy tính chất phức tạp của sự việc khi lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ một khối lượng lớn hàng hóa không có hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Danh mục hàng hóa vi phạm vô cùng đa dạng, bao gồm: Rượu do nước ngoài sản xuất không dán tem nhập khẩu; Thuốc lá điếu nhập lậu không dán tem; hàng loạt mỹ phẩm, thuốc bắc, dược liệu các loại không rõ nguồn gốc và rượu sản xuất trong nước có nồng độ cồn từ 5,5 độ trở lên chưa tuân thủ quy định pháp luật. Tổng giá trị của lô hàng vi phạm bị tạm giữ được định giá lên tới gần 1,2 tỷ đồng.
Vụ việc mang tính chất nghiêm trọng này sau đó đã được chuyển giao cho Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn để tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ các hành vi vi phạm pháp luật hình sự về buôn lậu và gian lận thương mại.
Đối chiếu với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, các hành vi kinh doanh nêu trên đang đi ngược lại với nỗ lực xây dựng một môi trường thương mại lành mạnh. Cụ thể, tại Điều 25 của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2013 đã thiết lập ranh giới pháp lý rất khắt khe đối với hoạt động bán lẻ: các đại lý, điểm bán lẻ tuyệt đối không được phép trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá. Quy định này là chốt chặn quan trọng nhằm kiểm soát sự hiện diện của thuốc lá, giảm thiểu tác động thị giác đối với cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Đối với lĩnh vực quản lý hàng hóa lưu thông trên thị trường, Nghị định số 43/2017/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định rất chi tiết về nhãn hàng hóa. Theo đó, nhãn hàng hóa được phân chia thành hai loại cơ bản là nhãn gốc và nhãn phụ. Nhãn gốc là bản thể hiện đầu tiên được gắn trực tiếp lên bao bì, hàng hóa do chính tổ chức, cá nhân sản xuất tạo ra. Trong khi đó, nhãn phụ mang tính chất bắt buộc đối với hàng hóa nhập khẩu. Nhãn phụ phải được gắn lên hàng hóa hoặc bao bì thương phẩm, sử dụng ngôn ngữ là tiếng Việt. Nội dung trên nhãn phụ phải dịch chính xác từ tiếng nước ngoài sang tiếng Việt những thông tin bắt buộc, hoặc bổ sung những thông tin mà nhãn gốc còn thiếu sót theo tiêu chuẩn của pháp luật Việt Nam.
Đặc biệt, Điều 10 của Nghị định 43/2017/NĐ-CP nhấn mạnh tính bắt buộc của các thông tin cốt lõi bao gồm: Tên hàng hóa; Tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa; và Xuất xứ hàng hóa. Trong trường hợp kích thước nhãn không cho phép thể hiện toàn bộ nội dung, những thông tin then chốt như định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng và xuất xứ bắt buộc phải xuất hiện, các nội dung còn lại phải được cung cấp kèm theo tài liệu hướng dẫn.
Bên cạnh đó, chế tài xử lý các hành vi vi phạm cũng được quy định cụ thể và có tính răn đe cao tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, các hành vi buôn bán hàng hóa nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng trôi nổi hoặc hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể phải đối mặt với khung hình phạt hành chính lên tới 200 triệu đồng, tùy thuộc vào mức độ, quy mô vi phạm của từng cá nhân, tổ chức, chưa kể đến các biện pháp tịch thu tang vật và tước giấy phép kinh doanh.
Việc liên tục ghi nhận những dấu hiệu vi phạm kéo dài, lặp đi lặp lại tại khu vực kinh doanh của bến xe Xuân Cương là một hồi chuông cảnh báo về công tác giám sát địa bàn. Thực trạng này không chỉ có dấu hiệu làm thất thu ngân sách nhà nước, tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng với các doanh nghiệp chân chính mà còn trực tiếp đe dọa đến sức khỏe, an toàn và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.
Nhằm thiết lập lại kỷ cương thương mại, các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm lực lượng Quản lý thị trường, Hải quan, Công an kinh tế và chính quyền địa phương tỉnh Lạng Sơn cần thanh tra, kiểm tra toàn diện, kiên quyết xử lý triệt để các hành vi gian lận. Đồng thời, cần xem xét, làm rõ trách nhiệm của đơn vị quản lý trực tiếp bến xe trong việc buông lỏng công tác giám sát, để các hoạt động kinh doanh có dấu hiệu vi phạm pháp luật tồn tại trong một thời gian dài.
T.A
