Ngày 22/9 (tức ngày 12/8 âm lịch), Tổ dân phố Đoài Thôn (phường Bỉm Sơn, Thanh Hoá) long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội truyền thống Đình Làng Gạo năm Bính Ngọ 2026.
Lễ hội Đình làng Gạo được tổ chức vào tháng 2 và tháng 8 âm lịch hàng năm, là dịp để người dân tưởng nhớ tiền nhân. Tại lễ hội, phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức truyền thống; phần hội lại rộn ràng với chương trình văn nghệ đặc sắc của các tổ dân phố trên địa bàn phường với những tiết mục ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất nước và các tiết mục mang âm hưởng dân tộc, tạo nên bức tranh sinh hoạt văn hóa đậm đà bản sắc.
Ngoài phần Lễ, phần Hội, khu phố Đoài Thôn còn tổ chức nhiều hoạt động thể thao, văn hoá, rèn luyện sức khoẻ, tăng cường sự đoàn kết, phát triển trong cộng đồng dân cư, như: Bóng chuyền hơi, bóng đá, pickleball…
Theo Ban tổ chức, Đình Làng Gạo là địa điểm gắn liền với nhiều truyền thuyết, dấu tích lịch sử và giá trị văn hóa của địa phương. Đình thờ Thái úy Tô Hiến Thành và Tổng Quốc Sư, những nhân vật được nhân dân tôn kính, ghi nhớ công đức. Đặc biệt, nơi đây còn gắn với sự kiện vua Quang Trung cùng đại quân tiến ra Bắc năm 1788, được nhân dân địa phương góp sức, cung cấp lương thực phục vụ cuộc hành quân. Đình được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ngày 18/1/1993.
Lễ hội truyền thống được Nhân dân trong vùng tổ chức hằng năm nhằm tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân, góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, giáo dục truyền thống lịch sử cho thế hệ trẻ; đồng thời quảng bá di tích, thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương.
Thông qua lễ hội, địa phương tiếp tục khơi dậy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư, nâng cao ý thức bảo tồn di sản, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa quê hương trong giai đoạn phát triển mới.
Đại diện UBND phường Bỉm Sơn cho biết, theo các tư liệu còn lưu giữ, làng Gạo là một trong những làng cổ hình thành từ rất sớm. Tên gọi “Kẻ Gạo” hay “làng Gạo” không đơn thuần là địa danh, mà ẩn chứa phía sau là câu chuyện về ý chí và khát vọng sống của người dân nơi đây.
Trước cảnh đói nghèo đeo đẳng, một người con họ Trần làm quan trong triều đã bỏ tiền của, vận động dân làng đào mương dẫn nước từ khe Phượng về tưới tiêu đồng ruộng. Tiếp đó, việc đắp bờ giữ nước được hoàn thiện, mở ra những cánh đồng trù phú. Từ đây, lúa gạo dồi dào, cuộc sống người dân từng bước đổi thay.
Câu chuyện ấy không chỉ lý giải tên gọi làng Gạo, mà còn khắc họa tinh thần đoàn kết, tự lực của cư dân vùng đất này.
Dấu ấn lịch sử tiếp tục được bồi đắp khi cuối thế kỷ XVIII, trong cuộc hành quân thần tốc ra Bắc đại phá quân Thanh, vua Quang Trung đã chọn nơi đây làm khu hậu cứ. Tại đây, nghĩa tình của người dân được thể hiện qua việc hăng hái tòng quân và những đấu thóc, bao gạo góp cho nghĩa quân.
Cảm kích trước tấm lòng ấy, nhà vua đã ban tên “làng Gạo” như một sự ghi nhận và tri ân - một tên gọi giản dị mà hàm chứa niềm tự hào sâu sắc.
Ở trung tâm làng, Đình làng Gạo được khởi dựng từ thời Lê Trung Hưng, ban đầu quy mô nhỏ. Đến đầu triều Nguyễn, nhờ sự kiện làng có người con gái được tuyển vào cung làm phi, triều đình đã ban cấp vật liệu, kinh phí để tu bổ, mở rộng đình cùng các công trình liên quan. Từ đó, ngôi đình dần mang dáng vẻ bề thế, trở thành công trình nổi bật trong vùng.
Đình được xây dựng theo kiểu chữ “Tam”, kiến trúc thiên về sự vững chãi hơn là phô trương chạm trổ. Toàn bộ khung đình chủ yếu làm từ gỗ lim và các loại gỗ quý, kết cấu theo lối “thượng chồng rường đấu kê, hạ kẻ tràng” đặc trưng.
Hệ thống cột cái, cột quân đặt trên chân tảng đá xanh, liên kết bằng hoành, xà chắc chắn, tạo nên một tổng thể bền bỉ trước thời gian. Mái đình lợp ngói mũi hài dày, hiên thoáng, tường bít đốc - tất cả góp phần tạo nên vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc đặc trưng của kiến trúc thời Nguyễn.
Bước vào không gian đình, du khách dễ dàng bắt gặp bốn chữ đại tự “Thánh cung vạn tuế” trang trọng nơi gian giữa, cùng những câu đối chữ Hán ca ngợi công đức Thành hoàng. Những dòng chữ như “Ức niên hương hỏa/Vạn cổ anh linh” không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn thể hiện niềm thành kính, lòng tri ân sâu sắc của bao thế hệ người dân.
Dưới đây là những hoạt động văn hoá - thể thao trong khuôn khổ khai mạc Lễ hội truyền thống Đình Làng Gạo năm Bính Ngọ 2026:
Đình làng Gạo thờ Tô Đại Liêu tôn thần, Thái úy Tô Hiến Thành Thượng đẳng phúc thần và Tống Quốc sư, đồng thời thờ Trần Cao Sơn - người có công dẫn thủy nhập điền. Theo thần tích, Tô Hiến Thành là bậc đại thần trung nghĩa, từng miễn thuế cho dân, mời danh y cứu chữa dịch bệnh, khuyến khích khai hoang lập ấp khi dừng chân tại vùng đất này.
Công lao và đức độ của ông đã được triều Lê sắc phong, trở thành điểm tựa tâm linh cho dân làng qua nhiều thế kỷ. Trong dòng chảy hiện đại hôm nay, đình Làng Gạo vẫn được gìn giữ bằng sự chung tay của chính quyền và cộng đồng.
Không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, Đình làng Gạo còn là điểm đến hấp dẫn cho du khách - nơi mỗi mái ngói, mỗi thớ gỗ đều kể lại câu chuyện về một vùng đất nghĩa tình, giàu truyền thống và bền bỉ qua thời gian. Trải qua biến thiên lịch sử, Đình làng Gạo không chỉ còn là một di tích kiến trúc, mà là không gian văn hóa sống động của cộng đồng.
Tuấn Ngọc
