Thịt Việt không cần rẻ nhất, mà phải đủ sức cạnh tranh

Ngày 20/10, Tạp chí Thương hiệu và Công luận tổ chức talkshow “Bảo vệ người chăn nuôi trước áp lực thị trường và thực phẩm nhập khẩu”, nhằm trao đổi về những vấn đề đặt ra đối với ngành chăn nuôi trong bối cảnh thị trường biến động, giá heo hơi chịu sức ép và thịt nhập khẩu tạo ra áp lực cạnh tranh đối với sản phẩm trong nước.

Tham gia talkshow có ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM; ông Lê Thế Anh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vina Agoimex; ThS. Luật sư Trần Cao Đại Kỳ Quân, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP Đồng Nai, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng TP Đồng Nai, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Tri Ân.

Chương trình có sự đồng hành của Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Đức Tâm Group; Công ty Cổ phần Vina Agoimex và Công ty Luật TNHH MTV Tri Ân.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp trực tiếp tham gia lĩnh vực giết mổ, chế biến và phân phối thực phẩm, ông Lê Thế Anh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Vina Agoimex đã phân tích mối quan hệ giữa giá heo hơi tại trang trại và giá thịt đến tay người tiêu dùng; lý giải những yếu tố tác động đến giá thịt nhập khẩu; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thịt Việt Nam.

Tối ưu chuỗi cung ứng, không tiếp tục gây sức ép lên người chăn nuôi

Theo ông Lê Thế Anh, cần phân biệt rõ giá heo hơi tại trang trại với giá thịt bán lẻ, bởi đây là hai mức giá hình thành ở những công đoạn khác nhau trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, việc giá heo hơi giảm sâu nhưng người tiêu dùng không được hưởng lợi tương xứng cho thấy cần nhìn nhận lại cách tổ chức chuỗi cung ứng thịt tại Việt Nam.

Ông Lê Thế Anh chia sẻ: “Trước hết, chúng ta cần hiểu rằng giá heo hơi tại trang trại và giá thịt đến tay người tiêu dùng là hai mức giá ở hai công đoạn hoàn toàn khác nhau trong chuỗi cung ứng. Khi một con heo được xuất bán từ trang trại, để trở thành sản phẩm thịt trên quầy bán lẻ, phải trải qua nhiều công đoạn như vận chuyển, kiểm dịch, giết mổ, pha lóc, bảo quản, phân phối và bán lẻ. Mỗi công đoạn đều phát sinh chi phí vận hành, nhân công, điện nước, hao hụt và các yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, một kg heo hơi không thể chuyển đổi thành một kg thịt thương phẩm. Trong quá trình giết mổ và pha lóc, trọng lượng sẽ giảm do loại bỏ máu, lông, nội tạng và những phần không sử dụng làm thịt. Vì vậy, nếu chỉ lấy giá heo hơi so sánh trực tiếp với giá thịt bán lẻ thì chưa phản ánh đúng bản chất giá thành sản phẩm. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động của Vina Agoimex, tôi cho rằng vẫn còn những chi phí trung gian có thể được tối ưu. Khi chuỗi cung ứng phải trải qua nhiều tầng thương lái, đầu mối phân phối và bán lẻ, giá thành sản phẩm có thể bị đẩy lên, trong khi người chăn nuôi chưa chắc nhận được mức giá tốt hơn".

"Theo tôi, giải pháp không phải là tiếp tục ép giảm giá thu mua heo của người nông dân, bởi người chăn nuôi vốn đã phải đối mặt với nhiều rủi ro từ giá thức ăn, dịch bệnh và biến động thị trường. Thay vào đó, chúng ta cần tập trung tiết giảm chi phí ở những khâu có thể nâng cao hiệu quả như tổ chức vận chuyển, hiện đại hóa giết mổ, nâng cao tỷ lệ thu hồi sản phẩm, giảm hao hụt trong bảo quản và rút ngắn các tầng nấc phân phối không cần thiết.

Với vai trò là doanh nghiệp trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng, Vina Agoimex định hướng phát triển theo mô hình liên kết chặt chẽ hơn giữa người chăn nuôi, cơ sở giết mổ và hệ thống phân phối, nhằm kiểm soát chất lượng, tối ưu chi phí và nâng cao tính minh bạch trong hình thành giá bán.

Tôi cho rằng một thị trường thịt phát triển bền vững không thể dựa trên việc người chăn nuôi phải bán rẻ để người tiêu dùng được mua rẻ. Điều chúng ta cần là một chuỗi cung ứng hiệu quả, trong đó người nông dân được đảm bảo lợi ích hợp lý, doanh nghiệp có điều kiện phát triển và người tiêu dùng được tiếp cận thực phẩm an toàn với mức giá phù hợp. Đây cũng chính là nền tảng để ngành chăn nuôi và ngành thịt Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh thịt nhập khẩu đang tạo ra áp lực ngày càng lớn đối với sản xuất trong nước" - ông Lê Thế Anh nói.

Từ thực tế trên, vấn đề đặt ra không chỉ là giá thu mua heo hơi hay giá bán thịt thành phẩm, mà còn là hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo quan điểm của ông Lê Thế Anh, việc giảm chi phí cần được thực hiện thông qua nâng cao năng suất, giảm hao hụt và tổ chức lại các khâu trung gian, thay vì chuyển toàn bộ áp lực về phía người chăn nuôi.

Thịt nhập khẩu giá rẻ: Cần cạnh tranh công bằng, minh bạch

Đối với sức ép từ thịt nhập khẩu giá rẻ, ông Lê Thế Anh cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, khách quan, không đồng nhất giá thấp với chất lượng kém. Theo ông, giá thịt nhập khẩu chịu tác động bởi nhiều yếu tố, từ lợi thế sản xuất, cơ cấu sản phẩm, thị hiếu tiêu dùng đến thời gian bảo quản, tình hình cung cầu và hệ thống phân phối quốc tế.

Từ góc độ doanh nghiệp trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực giết mổ, chế biến và phân phối thực phẩm, ông Lê Thế Anh phân tích, một số quốc gia có lợi thế lớn về quy mô chăn nuôi công nghiệp, công nghệ chế biến, năng suất lao động và hệ thống logistics. Những yếu tố này giúp giảm giá thành sản xuất, tạo khả năng cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về thị hiếu tiêu dùng và cơ cấu sản phẩm giữa các quốc gia cũng là yếu tố tác động đáng kể đến giá thịt nhập khẩu. Tại một số thị trường, người tiêu dùng ưu tiên những phần thịt nhất định, trong khi các phần thịt khác, mỡ, xương hoặc phụ phẩm có nhu cầu tiêu thụ thấp hơn. Những sản phẩm này có thể được xuất khẩu sang các thị trường có nhu cầu phù hợp, trong đó có Việt Nam, với mức giá cạnh tranh.

Ngoài ra, thời gian cấp đông, chính sách giải phóng hàng tồn kho, biến động cung cầu và phương thức phân phối cũng có thể ảnh hưởng đến giá bán. Vì vậy, theo ông Thế Anh, thịt nhập khẩu giá rẻ không đồng nghĩa với thịt kém chất lượng, nhưng giá bán cũng không thể là tiêu chí duy nhất để đánh giá một sản phẩm thực phẩm.

Đối với thực phẩm đông lạnh, ông Thế Anh lưu ý cần phân biệt giữa thời hạn sử dụng, thời gian bảo quản thực tế và điều kiện duy trì chuỗi lạnh. Sản phẩm được cấp đông và bảo quản đúng quy trình có thể duy trì độ an toàn trong thời gian dài theo quy định, song chất lượng cảm quan vẫn có thể thay đổi trong quá trình bảo quản. Do đó, thông tin về nguồn gốc, quá trình bảo quản và điều kiện lưu thông của sản phẩm cần được công khai, minh bạch.

Theo ông, người tiêu dùng cần được cung cấp đầy đủ, dễ hiểu các thông tin cơ bản như quốc gia xuất xứ, cơ sở sản xuất, loại và phần thịt cụ thể, ngày sản xuất hoặc giết mổ, ngày cấp đông, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và đơn vị chịu trách nhiệm nhập khẩu, phân phối. Đặc biệt, đối với thực phẩm cung cấp cho bếp ăn tập thể, trường học, nhà hàng và cơ sở chế biến, việc truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng cần được thực hiện nghiêm túc.

“Nếu chúng ta lấy giá của những phần thịt nhập khẩu có nhu cầu tiêu thụ thấp tại nước xuất khẩu để tạo áp lực giảm giá đối với toàn bộ sản phẩm chăn nuôi trong nước thì đó là một sự so sánh chưa đầy đủ và có thể gây bất lợi cho người nông dân Việt Nam” - ông Thế Anh phân tích.

Theo ông, người chăn nuôi trong nước phải gánh chịu nhiều khoản chi phí, từ con giống, thức ăn, phòng, chống dịch bệnh đến tổ chức sản xuất. Trong khi đó, thị trường nội địa còn có nhu cầu lớn đối với thịt tươi, khả năng cung ứng nhanh và yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm. Vì vậy, việc đánh giá sức cạnh tranh cần tính đến sự khác biệt về đặc điểm sản phẩm, chi phí sản xuất và nhu cầu thị trường, thay vì chỉ dựa vào giá bán.

Ông Thế Anh nhấn mạnh không nên xem thịt nhập khẩu là đối tượng cần loại bỏ, bởi thương mại quốc tế vẫn có vai trò bổ sung nguồn cung và đa dạng hóa lựa chọn cho người tiêu dùng. Điều quan trọng là xây dựng môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch về nguồn gốc, chất lượng, thời gian bảo quản và thông tin sản phẩm; đồng thời tăng cường kiểm soát các hành vi gian lận thương mại, ghi nhãn sai hoặc vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

“Về lâu dài, bảo vệ người chăn nuôi Việt Nam không có nghĩa là ngăn cản cạnh tranh, mà là giúp sản phẩm trong nước được cạnh tranh trên cơ sở giá trị thực, chất lượng thực và những tiêu chuẩn minh bạch.

Quan điểm của tôi là người tiêu dùng có quyền mua thực phẩm với giá hợp lý, nhưng người chăn nuôi Việt Nam cũng cần được bảo vệ trước những áp lực cạnh tranh thiếu công bằng. Hai lợi ích này phải được giải quyết hài hòa nếu chúng ta muốn xây dựng một ngành chăn nuôi phát triển bền vững” - ông Lê Thế Anh nêu quan điểm.

Tổ chức lại chuỗi giá trị để phát triển bền vững

Theo ông Lê Thế Anh, bảo vệ người chăn nuôi và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng không phải là hai mục tiêu đối lập. Giải pháp lâu dài cần hướng đến nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành, từ chăn nuôi, giết mổ, chế biến đến phân phối; đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển những sản phẩm có chất lượng ổn định, giá thành hợp lý và giá trị gia tăng cao.

Ông Lê Thế Anh cho rằng không thể bảo vệ người chăn nuôi chỉ bằng cách hạn chế thịt nhập khẩu, bởi người tiêu dùng có quyền lựa chọn sản phẩm chất lượng với mức giá phù hợp. Ngược lại, cũng không thể chỉ chú trọng mục tiêu cung cấp thực phẩm giá rẻ trước mắt mà để người chăn nuôi trong nước liên tục thua lỗ, thu hẹp sản xuất và dần đánh mất thị trường nội địa.

Theo ông, khi ngành chăn nuôi trong nước suy yếu, mức độ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài có thể gia tăng. Những biến động của thị trường quốc tế về giá cả, nguồn cung hoặc chính sách thương mại khi đó có thể tác động trực tiếp đến người tiêu dùng Việt Nam.

Vì vậy, giải pháp căn cơ không phải là lựa chọn bảo vệ người sản xuất hay người tiêu dùng, mà là tổ chức lại chuỗi giá trị ngành thịt theo hướng giảm chi phí, nâng cao chất lượng và phân phối lợi ích hợp lý hơn giữa các bên.

Trước hết, về giá thành, ngành chăn nuôi cần từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình liên kết có quy mô, ứng dụng công nghệ, kiểm soát dịch bệnh và tối ưu chi phí thức ăn, con giống. Việc tăng cường liên kết giữa trang trại, doanh nghiệp giết mổ và hệ thống phân phối cũng góp phần hạn chế những chi phí trung gian không cần thiết.

Từ thực tế hoạt động của Vina Agoimex, ông Lê Thế Anh nhận định việc tối ưu hệ thống giết mổ, nâng cao hiệu suất vận hành, tận dụng hợp lý các sản phẩm sau giết mổ, giảm hao hụt và tổ chức vận chuyển hiệu quả có thể góp phần đáng kể vào việc giảm giá thành thịt thương phẩm.

Điều quan trọng là giảm giá thành phải xuất phát từ việc nâng cao năng suất và hiệu quả của toàn chuỗi, thay vì liên tục ép giá thu mua heo của người chăn nuôi.

Về chất lượng, thịt heo Việt Nam có lợi thế nhờ khoảng cách gần thị trường tiêu thụ, khả năng cung ứng nhanh và đáp ứng nhu cầu sử dụng thịt tươi của người dân. Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng việc kiểm soát an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo đảm quy trình giết mổ đạt chuẩn và duy trì hệ thống bảo quản phù hợp.

Theo ông Lê Thế Anh, ngành thịt cần chuyển dần từ tư duy chỉ bán sản phẩm thịt sang cung cấp thực phẩm có chất lượng ổn định, nguồn gốc rõ ràng và tạo được niềm tin trên thị trường.

Ở khâu chế biến và phân phối, doanh nghiệp còn nhiều dư địa để nâng cao năng lực cạnh tranh. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào tiêu thụ thịt tươi nguyên liệu, các đơn vị cần đẩy mạnh pha lóc, phân loại, đóng gói và chế biến sâu, phát triển sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng như hộ gia đình, nhà hàng, bếp ăn công nghiệp, trường học và hệ thống bán lẻ hiện đại.

Việc đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng giá trị chế biến không chỉ giúp sử dụng nguyên liệu hiệu quả hơn mà còn tạo điều kiện tiêu thụ nhiều phần thịt khác nhau, qua đó góp phần giảm áp lực lên giá thu mua heo hơi.

Một yếu tố khác được ông Lê Thế Anh đề cập là xây dựng thương hiệu thịt heo Việt Nam ngay trên thị trường nội địa. Người tiêu dùng cần có cơ sở nhận biết sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được giết mổ và kiểm soát an toàn thực phẩm theo quy định, đồng thời có hệ thống bảo quản và phân phối đáng tin cậy.

Khi doanh nghiệp xây dựng được uy tín về chất lượng, tính minh bạch và sự ổn định trong cung ứng, người tiêu dùng sẽ có thêm căn cứ để lựa chọn sản phẩm, thay vì chỉ so sánh giá bán.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, ông Lê Thế Anh cho rằng Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ thiết thực cho ngành chăn nuôi, tập trung vào nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, phát triển cơ sở giết mổ tập trung và hệ thống logistics. Đồng thời, cần bảo đảm sản phẩm nhập khẩu và sản phẩm sản xuất trong nước tuân thủ các quy định tương ứng về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, qua đó thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Ông nhấn mạnh, bảo vệ ngành chăn nuôi Việt Nam không đồng nghĩa với việc bảo hộ những mô hình sản xuất kém hiệu quả, mà phải tạo điều kiện để người chăn nuôi và doanh nghiệp trong nước cạnh tranh công bằng, nâng cao năng lực và phát triển bền vững.

Đối với Vina Agoimex, vai trò của doanh nghiệp giết mổ và phân phối không chỉ dừng ở việc thu mua, cung ứng thịt ra thị trường mà còn là cầu nối giữa người chăn nuôi với người tiêu dùng. Theo ông Lê Thế Anh, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng chuỗi liên kết ổn định, kiểm soát chất lượng, giảm chi phí vận hành và mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm chăn nuôi trong nước.

“Về lâu dài, chúng ta không nên đặt mục tiêu để thịt Việt Nam trở thành sản phẩm rẻ nhất trên thị trường, mà phải hướng đến việc trở thành sản phẩm có chất lượng đáng tin cậy, giá thành cạnh tranh và được người tiêu dùng Việt Nam ưu tiên lựa chọn bằng chính giá trị của mình” - ông Lê Thế Anh nhấn mạnh.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, những giải pháp trên cho thấy nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thịt Việt Nam không thể chỉ đặt lên vai người chăn nuôi. Việc tổ chức lại chuỗi giá trị, giảm chi phí bằng cách nâng cao hiệu quả sản xuất, kiểm soát chất lượng và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng cần được triển khai đồng bộ, hướng đến sự hài hòa lợi ích giữa người chăn nuôi, doanh nghiệp và thị trường.

Trần Minh