Trong lộ trình đó, việc chuyển đổi từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang xe điện được xem là mắt xích quan trọng để thay đổi cấu trúc tiêu dùng năng lượng quốc gia.
Giao thông vận tải hiện là lĩnh vực tiêu thụ xăng dầu lớn nhất. Việc duy trì phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá dầu thế giới. Chuyển sang xe điện thực chất là quá trình "dịch chuyển" tiêu dùng từ xăng dầu sang điện năng, giúp giảm áp lực ngoại tệ cho nhập khẩu nhiên liệu và tận dụng tốt hơn nguồn điện nội địa.
Để hiện thực hóa điều này, Bộ Công Thương xác định xe điện không chỉ là phương tiện giao thông mà là một ngành công nghiệp mới. Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã xây dựng được hàng chục bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn về trụ sạc và pin. Mục tiêu trong năm 2026 là hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý, đi kèm các chính sách ưu đãi thuế và lệ phí trước bạ để kích cầu thị trường.
Dưới góc nhìn của các chuyên gia, xe điện chỉ thực sự phát huy hiệu quả an ninh năng lượng và môi trường khi được đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ. Nếu nguồn điện sạc vẫn chủ yếu từ than đá, lợi ích giảm phát thải sẽ bị hạn chế. Do đó, chiến lược quốc gia đang hướng tới sự kết hợp chặt chẽ giữa:
Sản xuất điện sạch tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo (gió, mặt trời) trong cơ cấu nguồn điện.
Hạ tầng trạm sạc đơn giản hóa thủ tục đầu tư, phủ kín mạng lưới trạm sạc trên toàn quốc.
Làm chủ công nghệ lõi về pin lưu trữ và phần mềm quản lý năng lượng để không phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài.
Dù là lời giải tối ưu, lộ trình này vẫn đối mặt với rào cản về chi phí đầu tư ban đầu cao và thói quen tiêu dùng. TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh cần một cách tiếp cận tổng thể, gắn xe điện với lưới điện thông minh (Smart Grid) để điều tiết phụ tải hiệu quả.
Chính sách trong năm 2026 sẽ tập trung vào "kích cầu thông minh", không chỉ hỗ trợ nhà sản xuất mà còn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dùng thông qua giá điện sạc hợp lý và các cơ chế tài chính linh hoạt. Đây không chỉ là cuộc cách mạng về công nghệ mà còn là sự thay đổi về tư duy tiêu dùng, góp phần thực hiện thắng lợi Kết luận số 14 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng bền vững cho đất nước.
Nguyễn Thanh
