Thực tế cho thấy, trong tiến trình hội nhập kinh tế sâu rộng, hoạt động xuất nhập khẩu và logistics xuyên biên giới đang phát triển với tốc độ nhanh, thì kéo theo đó là những thách thức lớn trong công tác bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT).
Theo thống kê của Cục Hải quan, tính từ đầu năm 2026 đến thời điểm hiện tại, với 10 lô hàng quá cảnh trong tổng số 11 lô hàng vi phạm bị phát hiện qua khu vực giám sát, đã phản ánh tính chất liên tục của luồng dịch chuyển này trong hoạt động thương mại xuyên biên giới. Thực trạng này cho thấy, hàng quá cảnh đã trở thành khu vực tiềm ẩn rủi ro cao và là đối tượng trọng điểm trong công tác chống buôn lậu biên giới.
Nhận định về diễn biến này, ông Phan Quốc Đông, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan, Bộ Tài chính) cho biết, tội phạm SHTT hiện nay đã chuyển dịch sang quy mô công nghiệp, có tổ chức và mang tính xuyên quốc gia rõ rệt.
Các đối tượng không chỉ đơn thuần trà trộn hàng vi phạm vào hàng chính ngạch mà còn khai thác tối đa lợi thế của các kho hàng ngoại quan và sự thông thoáng của thủ tục hải quan điện tử nhằm đối phó hệ thống quản lý rủi ro.
Ông Phan Quốc Đông cũng cho biết, phương thức và thủ đoạn của các đường dây này ngày càng tinh vi, đòi hỏi cơ quan Hải quan phải nâng cao kỹ thuật nghiệp vụ để chặn đứng vi phạm ngay từ điểm khởi phát.
Để giải quyết thực trạng này, Chi cục Điều tra chống buôn lậu đề xuất nhóm giải pháp cốt lõi, là kết hợp hồ sơ rủi ro của chủ thể quyền với hình ảnh máy soi để xác định nghi vấn ngay từ khi container chưa mở kẹp chì. Giải pháp này giúp cơ quan chức năng chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động, rút ngắn thời gian xử lý và đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong việc phát hiện hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.
Liên quan đến thực trạng nêu trên, bà Nguyễn Phạm Như Hà, đại diện Ban Giám sát quản lý về hải quan cho biết, hệ thống pháp luật mới này trao quyền chủ động lớn hơn cho cơ quan Hải quan trong việc tạm dừng thủ tục khi có căn cứ rõ ràng về vi phạm mà không cần đợi đơn yêu cầu từ doanh nghiệp.
Đồng thời, cơ quan Hải quan đang chủ động đề xuất sửa đổi Luật nhằm đồng bộ hóa quy định liên quan đến hàng quá cảnh và kiến nghị Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành quy định chuyên biệt cho hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử - nơi hàng giả đang núp bóng hiệu quả dưới dạng bưu phẩm cá nhân, bà Nguyễn Phạm Như Hà nhấn mạnh.
Tước những thách thức lớn trong công tác bảo hộ quyền SHTT, Cục Hải quan yêu cầu các đơn vị trong toàn Ngành cần nhanh chóng thực hiện các nhiệm vụ cấp bách trong tháng 5/2026 để có kết quả cụ thể, thể hiện rõ trách nhiệm và vị thế của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về việc ngăn chặn vi phạm SHTT.
Theo đó, nhiệm vụ hàng đầu là rà soát chặt chẽ quy trình tạm dừng làm thủ tục hải quan và giám sát hàng hóa để đảm bảo tính pháp lý tuyệt đối; Thứ hai, là các đơn vị phải thực hiện đánh giá định lượng tình hình thực thi trên toàn quốc nhằm nhận diện chính xác các địa bàn trọng điểm; Thứ ba, là nâng cao hiệu quả phối hợp với chủ sở hữu quyền, coi thông tin doanh nghiệp là nguồn tin báo quý giá nhất giúp lực lượng hiện trường khoanh vùng đối tượng vi phạm.
Bên cạnh đó, toàn Ngành phải tháo gỡ triệt để các bất cập về cơ chế phối hợp đa bên để kiểm soát hiệu quả nhất đối với hàng quá cảnh. Để hỗ trợ công tác thực thi từ thực tế đạt hiệu quả, một hành lang pháp lý hiện đại đã được thiết lập và cập nhật đồng bộ trong quý I/2026. Nền tảng dựa trên Luật SHTT năm 2005 (sửa đổi bổ sung năm 2025) kết hợp Luật Hải quan 2014.
Tuấn Ngọc
