Mỗi đêm, hàng nghìn tấn rau củ, trái cây, thủy sản, thịt gia súc, gia cầm từ nhiều địa phương như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên vẫn được vận chuyển về TP.HCM. Từ các chợ đầu mối, nguồn hàng tiếp tục tỏa đi khắp hệ thống bán lẻ, từ chợ truyền thống, siêu thị đến cửa hàng tiện lợi, nhà hàng và bếp ăn tập thể.
Sự vận hành liên tục của mạng lưới này góp phần bảo đảm nguồn cung thực phẩm cho đô thị lớn nhất cả nước. Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa và sự thay đổi của hành vi tiêu dùng, mô hình hoạt động của các chợ đầu mối đang đứng trước yêu cầu phải thích ứng.
Từ nơi tập kết hàng hóa đến trung tâm điều tiết nguồn cung
Trong nhiều năm qua, ba chợ đầu mối Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức đóng vai trò là cửa ngõ tiếp nhận phần lớn lượng thực phẩm tươi sống cung ứng cho TP.HCM và các địa phương lân cận.
Theo thống kê của ngành Công Thương, tổng lượng hàng hóa giao dịch tại các chợ đầu mối dao động từ 7.000-8.500 tấn mỗi ngày. Riêng chợ đầu mối Thủ Đức tiếp nhận khoảng 3.500 tấn hàng hóa/ngày, trong khi chợ đầu mối Hóc Môn duy trì sản lượng khoảng 2.300-2.500 tấn/ngày.
Những con số này cho thấy các chợ đầu mối đã vượt xa vai trò của một địa điểm mua bán truyền thống. Đây thực chất là những trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô lớn, có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lưu thông thực phẩm của toàn khu vực phía Nam.
Sau khi địa bàn TP.HCM được mở rộng, nhu cầu tiêu dùng tiếp tục gia tăng cả về quy mô lẫn chủng loại sản phẩm. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực điều phối nguồn hàng nhằm bảo đảm thị trường vận hành ổn định, hạn chế tình trạng thiếu hụt hoặc biến động giá cả.
Bên cạnh đó, người tiêu dùng hiện nay ngày càng quan tâm đến chất lượng, độ an toàn và nguồn gốc sản phẩm. Vì vậy, các chợ đầu mối không còn đơn thuần là nơi giao dịch mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin hàng hóa.
Thúc đẩy hiện đại hóa để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường
Cùng với sự phát triển mạnh của hệ thống bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử, dòng chảy hàng hóa đang có nhiều thay đổi so với trước đây.
Nếu như trước kia phần lớn nông sản từ chợ đầu mối được phân phối qua các tiểu thương tại chợ truyền thống thì hiện nay lượng hàng cung ứng cho siêu thị, chuỗi bán lẻ hiện đại, doanh nghiệp chế biến thực phẩm và các nền tảng giao hàng trực tuyến ngày càng gia tăng.
Xu hướng này đòi hỏi hệ thống chợ đầu mối phải được nâng cấp theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Ngoài chức năng tập kết hàng hóa, các chợ cần bổ sung thêm nhiều dịch vụ hỗ trợ như kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch, sơ chế, kiểm định chất lượng và quản lý dữ liệu giao dịch.
Đặc biệt, chuyển đổi số được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành. Khi các thông tin về nguồn gốc sản phẩm, quy trình vận chuyển, kiểm định chất lượng được số hóa, việc truy xuất nguồn gốc sẽ trở nên thuận lợi hơn, góp phần tăng tính minh bạch cho thị trường.
Bên cạnh đó, việc phát triển hệ thống logistics đồng bộ cũng đóng vai trò then chốt. Các trung tâm kho vận, phương tiện vận tải chuyên dụng và công nghệ quản lý chuỗi cung ứng sẽ giúp giảm chi phí lưu thông, hạn chế thất thoát hàng hóa và nâng cao hiệu quả kết nối giữa vùng nguyên liệu với thị trường tiêu thụ.
Các chuyên gia cho rằng trong tương lai, chợ đầu mối sẽ không mất đi vai trò vốn có mà ngược lại sẽ trở thành mắt xích quan trọng hơn trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Từ một nơi giao nhận hàng hóa truyền thống, các chợ đầu mối đang từng bước chuyển đổi thành trung tâm điều phối nguồn cung, trung tâm logistics và trung tâm dữ liệu của thị trường nông sản.
Trong bối cảnh TP.HCM mới đang hình thành một không gian kinh tế rộng lớn hơn, việc nâng cao năng lực hoạt động của hệ thống chợ đầu mối sẽ góp phần bảo đảm an ninh lương thực, ổn định thị trường và thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng nông sản hiện đại, bền vững trong những năm tới.
Nam Sơn (t/h)
