Tuy nhiên, việc lãi suất giảm chưa đồng nghĩa áp lực vốn đã hoàn toàn biến mất. Khi nhu cầu tín dụng tiếp tục tăng và lượng trái phiếu đến hạn lớn, bài toán cân đối nguồn vốn vẫn là vấn đề đáng chú ý đối với hệ thống ngân hàng trong những tháng cuối năm.
Ngân hàng vẫn chiếm ưu thế trên thị trường trái phiếu
Theo số liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), từ đầu tháng 8 đến ngày 25/8, thị trường ghi nhận 16 đợt phát hành trái phiếu riêng lẻ với tổng giá trị 17.464 tỷ đồng. Đáng chú ý, các ngân hàng thực hiện tới 13 đợt, huy động 15.206 tỷ đồng, tương đương khoảng 87% tổng giá trị phát hành trong giai đoạn này.
Việc ngân hàng chiếm tỷ trọng áp đảo cho thấy trái phiếu đang trở thành một trong những công cụ quan trọng để các tổ chức tín dụng chủ động hơn về nguồn vốn. Khác với tiền gửi có xu hướng phụ thuộc vào biến động lãi suất ngắn hạn, trái phiếu giúp ngân hàng kéo dài kỳ hạn huy động, đồng thời hỗ trợ bổ sung nguồn vốn phục vụ tăng trưởng tín dụng.
Đặc biệt, những trái phiếu đủ điều kiện được tính vào vốn cấp 2 còn giúp các ngân hàng cải thiện bộ đệm vốn và hệ số an toàn vốn. Trong bối cảnh tín dụng được định hướng tăng trưởng cao, nhu cầu củng cố năng lực tài chính càng trở nên rõ nét.
Điểm đáng chú ý trong đợt phát hành tháng 8 là mặt bằng lãi suất đã giảm so với giai đoạn trước. Lãi suất trái phiếu ngân hàng bình quân hiện ở khoảng 8,5%/năm, thấp hơn khoảng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước.
Ở nhóm ngân hàng quốc doanh lớn, lãi suất phát hành phổ biến quanh 7,8-8,2%/năm. Trong khi đó, các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân chủ yếu nằm trong khoảng 8,5-9%/năm. Một số trường hợp vẫn duy trì mức cao hơn, nhưng xu hướng chung đã không còn căng thẳng như cuối tháng 7.
Trước đó, nhiều ngân hàng phải chấp nhận mức lãi suất 9-10%/năm để thu hút nhà đầu tư. Sacombank từng phát hành ba lô trái phiếu với tổng giá trị 3.650 tỷ đồng, kỳ hạn 6 năm và lãi suất cố định 10%/năm. VietABank phát hành trái phiếu với lãi suất 9%/năm, trong khi PVcomBank huy động 1.000 tỷ đồng qua lô trái phiếu kỳ hạn 7 năm với lãi suất 9,8%/năm.
Sự điều chỉnh hiện nay vì vậy cho thấy cuộc đua lãi suất trên thị trường trái phiếu ngân hàng đã có dấu hiệu giảm nhiệt.
Hạ nhiệt lãi suất nhưng chưa thể chủ quan
Theo đánh giá của các chuyên gia thị trường, một trong những nguyên nhân hỗ trợ mặt bằng lãi suất trái phiếu ngân hàng giảm là thanh khoản hệ thống đã bớt căng thẳng. Một số điều chỉnh chính sách liên quan đến tỷ lệ sử dụng vốn và nguồn vốn trung, dài hạn cũng tạo thêm dư địa cho các ngân hàng cân đối bảng cân đối kế toán.
Bên cạnh đó, diễn biến tỷ giá ổn định hơn và kỳ vọng điều kiện tiền tệ quốc tế thuận lợi cũng góp phần giảm áp lực lên chi phí vốn. Khi thanh khoản được cải thiện, ngân hàng không còn chịu sức ép phải trả mức lãi suất quá cao để thu hút nguồn vốn dài hạn.
Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất hiện nay vẫn chưa thể xem là bước vào một chu kỳ giảm bền vững. Nhu cầu tín dụng cao, cùng yêu cầu bổ sung vốn để đáp ứng các chuẩn an toàn, vẫn khiến ngân hàng phải duy trì tốc độ huy động đáng kể.
Đáng chú ý hơn, thị trường trái phiếu đang tồn tại sự phân hóa rất rõ giữa các nhóm ngành. Trong khi ngân hàng có dấu hiệu giảm lãi suất phát hành, trái phiếu doanh nghiệp bất động sản vẫn phải trả mức lãi suất cao để thu hút dòng tiền. Một số doanh nghiệp trong lĩnh vực này đang chào mức lãi suất trên 12%/năm, cho thấy nhà đầu tư vẫn yêu cầu mức bù rủi ro lớn hơn đối với nhóm tài sản này.
Áp lực đáo hạn cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Trong 12 tháng tới, lượng trái phiếu doanh nghiệp đến hạn được dự báo ở mức khoảng 235.000 tỷ đồng. Một phần trong số đó là những khoản trái phiếu từng được cơ cấu hoặc gia hạn, nay quay trở lại thời điểm phải thanh toán.
Điều này có thể tạo ra sự cạnh tranh giữa các tổ chức phát hành trong việc thu hút dòng tiền trên thị trường vốn. Với ngân hàng, lợi thế về chất lượng tài sản, năng lực tài chính và mức độ minh bạch giúp việc tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp có sức khỏe tài chính yếu sẽ phải trả chi phí vốn cao hơn.
Các chuyên gia cho rằng, nếu thanh khoản tiếp tục được duy trì ở trạng thái ổn định và chính sách tiền tệ không xuất hiện cú sốc mới, lãi suất trái phiếu ngân hàng có thể tiếp tục dao động trong vùng thấp hơn so với giai đoạn tăng nóng vừa qua.
Dù vậy, thị trường vẫn cần thêm thời gian để xác nhận xu hướng này. Về dài hạn, việc phát triển thị trường trái phiếu theo hướng minh bạch, đa dạng nhà đầu tư và kéo dài kỳ hạn nguồn vốn sẽ giúp giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng, đồng thời tạo thêm kênh huy động vốn ổn định cho nền kinh tế.
Việc lãi suất trái phiếu ngân hàng hạ nhiệt vì thế không chỉ phản ánh sự cải thiện của thanh khoản, mà còn cho thấy thị trường vốn đang từng bước tìm lại trạng thái cân bằng sau giai đoạn chi phí huy động tăng mạnh.
Nam Sơn (t/h)
