Trường học trước hết phải là nơi học sinh được bảo vệ. Nhưng an toàn mới chỉ là điểm bắt đầu. Một môi trường giáo dục thực sự tốt còn phải bảo đảm mọi học sinh có cơ hội học tập, được tôn trọng và được đánh giá đúng với năng lực.
Từ yêu cầu đó, ngành Giáo dục Lâm Đồng đang cụ thể hóa bốn giá trị cốt lõi trong xây dựng môi trường giáo dục năm học 2026-2027, hướng đến một ngôi trường không chỉ dạy kiến thức mà còn hình thành nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh.
An toàn không chỉ là không có tai nạn
Các cơ sở giáo dục được yêu cầu tăng cường phòng, chống đuối nước, tai nạn thương tích, tai nạn giao thông, cháy nổ, thiên tai và các nguy cơ thường gặp đối với học sinh.
Nhưng một học sinh bị bắt nạt, bạo lực, xâm hại hay dụ dỗ cũng đang ở trong một môi trường không an toàn. Vì vậy, trường học phải có khả năng phát hiện sớm nguy cơ, hỗ trợ và xử lý kịp thời những tình huống ảnh hưởng đến học sinh.
Không gian mạng cũng đang trở thành một phần đời sống của trẻ em. Kỹ năng nhận diện lừa đảo, bắt nạt, dụ dỗ, xâm hại và thông tin xấu độc trên mạng vì thế cần được xem là một phần của kỹ năng tự bảo vệ.
An toàn thực phẩm cũng phải được kiểm soát từ nguồn gốc, chế biến, lưu mẫu đến giám sát chất lượng. Một bữa ăn an toàn cũng là một phần của quyền được bảo vệ của học sinh.
Công bằng để không học sinh nào bị bỏ lại
Một trường học có thể rất an toàn nhưng vẫn chưa công bằng nếu một học sinh phải nghỉ học vì hoàn cảnh gia đình, một em khuyết tật không có đủ điều kiện học tập hoặc học sinh ở vùng khó khăn ít cơ hội tiếp cận giáo dục.
Công bằng vì thế không có nghĩa là tất cả học sinh được hỗ trợ giống nhau. Công bằng là nhìn thấy sự khác biệt về hoàn cảnh để có cách hỗ trợ phù hợp, tạo cơ hội phát triển cho từng em.
Các trường cần thường xuyên rà soát học sinh trong độ tuổi đi học, duy trì sĩ số, phát hiện sớm nguy cơ bỏ học và có giải pháp hỗ trợ. Học sinh dân tộc thiểu số, học sinh khuyết tật, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh ở địa bàn biên giới và những nhóm có nguy cơ bỏ học cần được quan tâm nhiều hơn.
Để làm được điều đó, nhà trường không thể đứng một mình. Gia đình, chính quyền địa phương và cộng đồng phải cùng tham gia để không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau chỉ vì hoàn cảnh xuất phát.
Thân thiện để học sinh muốn đến trường
Một trường học thân thiện không chỉ nằm ở sân trường xanh, sạch, đẹp mà bắt đầu từ cách thầy cô ứng xử với học sinh và cách học sinh đối xử với nhau.
Ngành Giáo dục Lâm Đồng yêu cầu cán bộ, giáo viên nêu gương về đạo đức, lối sống, tác phong và trách nhiệm; xây dựng, công khai và thực hiện quy tắc ứng xử văn hóa trong trường học.
Thông điệp “Nói lời hay, làm việc tốt” cần trở thành hành vi hằng ngày: biết lắng nghe, chia sẻ, tôn trọng và chịu trách nhiệm.
Các hoạt động trải nghiệm, kỹ năng sống, văn hóa, thể thao, vui chơi và hoạt động xã hội cũng cần được tổ chức an toàn, lành mạnh, bình đẳng, phù hợp với lứa tuổi. Tổ công tác xã hội trong trường học sẽ góp phần hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh đặc biệt, học sinh khuyết tật và những em gặp khó khăn về tâm lý.
Trung thực để giáo dục trở về đúng giá trị
Một nền giáo dục thực chất không thể được xây dựng trên những con số đẹp nhưng không phản ánh đúng năng lực học sinh.
Các trường được yêu cầu tổ chức dạy học, kiểm tra và đánh giá khách quan; không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất để lấy kết quả hình thức.
Trung thực cũng phải bắt đầu từ người lớn. Một giáo viên trung thực với nghề sẽ nhìn đúng điểm mạnh, điểm yếu của học sinh. Một nhà trường trung thực sẽ dám nhìn vào những hạn chế để khắc phục thay vì che giấu.
Các kênh như hộp thư góp ý, đường dây nóng cần được vận hành thực chất, bảo đảm phản ánh được tiếp nhận, xử lý và bảo mật người cung cấp thông tin.
An toàn để học sinh được bảo vệ. Công bằng để không em nào bị bỏ lại phía sau. Thân thiện để mỗi em được tôn trọng. Trung thực để giáo dục phản ánh đúng giá trị thực.
Khi bốn giá trị này trở thành cách nhà trường vận hành mỗi ngày, trường học mới thực sự là nơi học sinh được học, được bảo vệ, được lắng nghe và có cơ hội trưởng thành.
Hoàng Phương
