Lẽ thường, trước khi ban hành bất cứ quyết định gì, nhất là liên quan đến thuế, Bộ Tài chính với vai trò quản lý ngân khố quốc gia sẽ phải cân nhắc rất kỹ càng. Tuy nhiên, đối với không ít tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, những “ông lớn” độc quyền, dường như ngoại lệ? Câu hỏi đặt ra là: Có hay không lợi ích nhóm đang ẩn mình trong các văn bản pháp luật?
Theo Luật Quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn, người nộp thuế có quyền được gia hạn nộp thuế, tiền phạt còn nợ nếu không có khả năng nộp thuế đúng hạn do gặp khó khăn đặc biệt. Thẩm quyền gia hạn do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo đề nghị của Bộ Tài chính. Nhiều DN đã căn cứ vào đó, mong được hỗ trợ trong lúc khó khăn.
Tháng 7/2013, Công ty CP (CTCP) Ô tô Trường Hải đã được Chính phủ cho phép gia hạn nộp hơn 1.200 tỷ đồng thuế nhập khẩu trong vòng 1 năm. Lý do là vì lượng hàng tồn kho lên đến 3.300 tỷ đồng và hiện đang nợ các tổ chức tín dụng khoảng 5.600 tỷ đồng. Tuy nhiên, kết quả kinh doanh 6 tháng đầu năm 2013 do Trường Hải công bố, lợi nhuận sau thuế của quý II/2013 thuộc về công ty mẹ là 267 tỷ đồng, tăng gần 400% so với quý II/2012 và kết quả này còn cao hơn cả mức lãi ròng 242 tỷ đồng của cả năm 2012. Lũy kế 6 tháng, Ô tô Trường Hải đang lãi ròng 362 tỷ đồng.
Sau sự việc trên, hàng loạt DN khác như Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM), CTCP Tập đoàn Thành Công, CTCP Ô tô TMT… cũng đã xin Chính phủ gia hạn đóng thuế vì lý do phải dồn sức cho việc phát triển ngành công nghiệp ô tô trong bối cảnh khó khăn.
Mới đây nhất là chuyện giảm thuế xuất khẩu trong ngành than. Trong khi, tài nguyên khoáng sản là sở hữu toàn dân, phải được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, phải hạn chế tối đa và tiến tới hoàn toàn dừng xuất khẩu tài nguyên thô. Đồng nghĩa, các loại thuế, quy định sử dụng tài nguyên càng phải được thắt chặt để sử dụng tiết kiệm và tạo thêm nguồn thu cho NSNN thì kể từ ngày 1/9/2013, các mặt hàng than đá, than bánh, than quả bàng và nhiên liệu rắn tương tự sản xuất từ than đá sẽ chịu thuế xuất khẩu là 10%, thay vì mức 13% như trước đó.
Điều bất ngờ là, mức thuế 13% này mới chỉ được áp dụng trong 2 tháng (7 và 8). Lý do, chỉ sau 2 tháng áp dụng thuế xuất khẩu mới (từ 10% lên 13%), sản lượng than xuất khẩu giảm 2 triệu tấn, tức mỗi tháng giảm 1 triệu tấn so với mức bình quân 6 tháng. Và nếu tiếp tục duy trì mức thuế này, dự kiến sản lượng tiêu thụ cả năm sẽ giảm đến 20 triệu tấn so với năm 2012, tức là chỉ còn khoảng 36 - 37 triệu tấn.
Bộ Tài chính lý giải: “Việc giảm thuế xuất khẩu than đá nhằm chia sẻ khó khăn của Chính phủ với DN sản xuất than trong nước nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh”. Nhưng khi kinh tế khó khăn, có biết bao DN cần “chia sẻ khó khăn” vẫn phải xếp hàng dài chờ đợi trong vô vọng? Đơn giản, chỉ vì Vinacomin (Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam) là DNNN?
Từ đây dư luận cho rằng, liệu có hay không sự tác động của các nhóm lợi ích trong việc xây dựng chính sách?
Trong phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào cuối tháng 8 vừa qua, vấn đề lợi ích nhóm, tham nhũng chính sách trong công tác xây dựng pháp luật... đã được các đại biểu Quốc hội đưa ra chất vấn Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường. Một số đại biểu thẳng thắn đặt câu hỏi: “Tình trạng tham nhũng xảy ra trong nhiều lĩnh vực, vậy có hay không tham nhũng trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật - tức là tham nhũng chính sách?”, “có hay không tình trạng ban hành văn bản pháp luật để phục vụ lợi ích nhóm?”.
Bộ trưởng khẳng định “không thể có lợi ích nhóm” nhưng vẫn để ngỏ một trường hợp: “Trừ việc xây dựng thông tư, thông tư liên tịch là chưa có sự kiểm soát tốt. Nhưng nguyên nhân của việc này là do quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật... Với quy trình chặt chẽ trong việc ban hành văn bản, có thể nói, vấn đề lợi ích nhóm được kiểm soát, nhưng cũng không loại trừ khả năng có văn bản khác có thể có sơ hở”…
Hà Giang
