Theo phân tích của VCCI, lực lượng thu gom ve chai và đồng nát cá nhân hiện là mắt xích nòng cốt trong việc phân loại rác thải tại nguồn. Tuy nhiên nhóm lao động này chủ yếu làm việc tự phát với quy mô nhỏ lẻ nên gặp rào cản lớn về trình độ pháp luật cũng như các thủ tục hành chính phức tạp.
Việc yêu cầu các cá nhân này tự xuất hóa đơn hay kê khai thuế được đánh giá là điều khó khả thi. Thực trạng này đang dẫn đến những hệ lụy cho cả ba bên gồm người thu gom, doanh nghiệp và Nhà nước. Cụ thể người thu gom thường đối mặt với rủi ro pháp lý về thuế nên ưu tiên bán phế liệu cho các làng nghề phi chính thức nhằm tránh thủ tục. Trong khi đó các doanh nghiệp tái chế khó chứng minh nguồn gốc đầu vào hợp lệ để quyết toán thuế dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguyên liệu trong nước và mất các đơn hàng quốc tế có yêu cầu cao về tỷ lệ tái chế. Về phía Nhà nước, cơ quan quản lý không chỉ thất thu thuế mà còn khó kiểm soát dòng chảy phế liệu làm gây lãng phí tài nguyên và tăng rủi ro ô nhiễm môi trường.
Để khắc phục tình trạng trên, VCCI kiến nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định cho phép các doanh nghiệp và tổ chức khi ký hợp đồng thu mua phế liệu với hộ hoặc cá nhân kinh doanh sẽ chịu trách nhiệm kê khai cũng như nộp thuế thay cho họ.
Cơ chế này được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực như hỗ trợ người lao động yếu thế giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính và nỗi lo vi phạm pháp luật thuế. Đồng thời giải pháp này giúp chính thức hóa chuỗi cung ứng nhằm đưa dòng chảy phế liệu đi vào các nhà máy tái chế hiện đại thay vì các cơ sở thủ công gây ô nhiễm. Từ đó doanh nghiệp có đầy đủ chứng từ hợp lệ để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đề xuất này được xem là bước đi cần thiết để thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn và biến rác thải thành tài nguyên một cách hiệu quả trong bối cảnh các quy định về thuế đang được siết chặt.
Tâm An
