Ngày 7/9, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng chủ trì buổi làm việc về tiến độ đầu tư các công trình xử lý chất thải rắn sinh hoạt và cung cấp nước sạch trên địa bàn.
Theo Chủ tịch UBND tỉnh, xử lý rác thải và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt không chỉ là bài toán hạ tầng mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống của người dân và dư địa phát triển lâu dài của địa phương. Vì vậy, từng nhiệm vụ phải được phân công rõ người, rõ thời hạn và gắn với trách nhiệm của cơ quan thực hiện.
Số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, toàn tỉnh hiện phát sinh khoảng 2.274 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Trong đó, khu vực đô thị phát sinh 962 tấn, chiếm 42%; khu vực nông thôn phát sinh 1.311 tấn, chiếm 58%.
Khối lượng rác được thu gom đạt khoảng 1.737 tấn/ngày, tương đương 76,4%. Tỷ lệ thu gom tại đô thị đạt 94,6%, trong khi khu vực nông thôn mới đạt 63,1%. Khoảng cách này cho thấy áp lực xử lý rác không chỉ tập trung tại các đô thị đông dân mà còn trải rộng ở những địa bàn nông thôn, nơi hạ tầng thu gom chưa đồng bộ.
Trong lượng rác đã thu gom, khoảng 660 tấn/ngày được chôn lấp hợp vệ sinh và 390 tấn/ngày được xử lý tại các nhà máy. Phần còn lại, khoảng 687 tấn/ngày, vẫn được đưa về các bãi rác lộ thiên, chiếm 40% khối lượng thu gom.
Rác sinh hoạt hiện được vận chuyển về 17 cụm xử lý. Phần lớn các cụm đã quá tải hoặc phải hoạt động vượt công suất thiết kế, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm đất, nước và không khí tại khu vực xung quanh.
Trước thực trạng này, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng yêu cầu xử lý dứt điểm các bãi rác lộ thiên, không để những điểm tập kết tạm thời kéo dài thành nơi gây ô nhiễm thường xuyên. Mục tiêu đến năm 2030 là toàn bộ rác thải trên địa bàn phải được thu gom và xử lý triệt để.
Sau năm 2030, An Giang định hướng chuyển sang xử lý chất thải bằng các nhà máy công nghệ, từng bước chấm dứt phương thức chôn lấp. Các dự án mới phải sử dụng công nghệ xanh, sạch, đáp ứng quy chuẩn hiện hành và không làm phát sinh ô nhiễm thứ cấp.
Hiện tỉnh có ba nhà máy xử lý rác đang vận hành tại Thoại Sơn, Chợ Mới và Tâm Sinh Nghĩa, với tổng công suất khoảng 390 tấn/ngày. Hai nhà máy tại Long Thạnh và Kiên Lương đã hoàn thành xây dựng, chuẩn bị đưa vào hoạt động, có công suất lần lượt 245 tấn và 100 tấn/ngày.
Tại Phú Quốc, giai đoạn một xử lý bãi rác tạm Đồng Cây Sao đã hoàn thành với khối lượng khoảng 150.000 tấn. Giai đoạn hai đang được triển khai, hướng tới nâng công suất xử lý lên 300 tấn/ngày.
Tỉnh cũng dự kiến kêu gọi đầu tư thêm năm nhà máy, tổng công suất từ 700 đến 1.200 tấn/ngày. Theo quy hoạch, năng lực xử lý rác của toàn tỉnh đến năm 2030 sẽ đạt khoảng 4.910–6.710 tấn/ngày.
Để các dự án không tiếp tục chậm trễ vì thiếu cơ sở pháp lý, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu hoàn thành toàn bộ quy hoạch liên quan đến xử lý rác thải và cung cấp nước sạch ngay trong năm 2026. Đây là điều kiện để lựa chọn nhà đầu tư và triển khai các dự án từ năm 2027.
Mốc thời gian được đặt ra là chậm nhất đến tháng 12/2027, các nhà máy nước sạch và nhà máy xử lý rác đã có trong quy hoạch phải được khởi công đồng loạt.
Sở Tài chính được giao chủ trì kêu gọi đầu tư, làm việc trực tiếp với những doanh nghiệp có năng lực và phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng phương án sử dụng vốn đầu tư công. Nguồn ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên cho việc xử lý ô nhiễm trước mắt và đầu tư công trình nước sạch tại những khu vực khó khăn, không đủ sức hấp dẫn để huy động vốn xã hội hóa.
Việc lựa chọn nhà đầu tư phải dựa trên năng lực tài chính, công nghệ, tính khả thi và tốc độ triển khai. Tỉnh không chấp nhận công nghệ xử lý lạc hậu hoặc dự án giải quyết được rác đầu vào nhưng lại tạo thêm nước rỉ rác, khí thải và những nguồn ô nhiễm mới.
Một vấn đề khác cần sớm tháo gỡ là cơ chế đấu thầu thu gom rác. Chủ tịch UBND tỉnh giao Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Công Thức chỉ đạo xây dựng quy trình phù hợp với quy định pháp luật.
Các đơn vị chuyên môn đồng thời phải rà soát lại việc phân chia nguồn rác tại cơ sở. Tình trạng ký hợp đồng manh mún có thể khiến lượng rác đầu vào bị phân tán, trong khi những nhà máy xử lý tập trung lại thiếu nguyên liệu để vận hành đúng công suất.
Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tham mưu mức giá xử lý rác tạm thời, tạo cơ sở để doanh nghiệp tính toán hiệu quả tài chính trước khi quyết định đầu tư. Những khó khăn vượt thẩm quyền phải được tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh giải quyết kịp thời.
Tỉnh cũng yêu cầu xây dựng danh mục đầu tư công chi tiết, xác định rõ kinh phí và địa điểm của từng nhà máy nước, cơ sở xử lý rác. Toàn bộ quá trình chuẩn bị, đầu tư và sử dụng ngân sách phải tuân thủ pháp luật, không để xảy ra thất thoát, lãng phí.
Cùng với áp lực từ rác thải, nhu cầu tiếp cận nước sạch tại khu vực nông thôn vẫn còn lớn. An Giang hiện duy trì hoạt động của 234 công trình cấp nước tập trung, đưa tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch lên 82,1%.
Tỉnh đang nâng cấp 14 công trình để phục vụ thêm hơn 8.000 hộ dân. Các dự án dự kiến hoàn thành trong tháng 12/2026, qua đó nâng tỷ lệ sử dụng nước sạch tập trung tại khu vực nông thôn lên 83,28%.
L.T(t/h)
