Thực trạng buôn bán hàng giả trên không gian mạng hiện nay không còn là hoạt động nhỏ lẻ, tự phát mà đã phát triển thành các chuỗi cung ứng ngầm khép kín, tinh vi từ khâu điều chế, lưu kho đến phân phối tận tay người dùng.
Theo báo cáo thống kê của Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương trong đợt cao điểm từ giữa tháng 7 đến giữa tháng 8/2026, các đơn vị chức năng đã kiểm tra 4.469 vụ việc, phát hiện và xử lý 3.529 vụ vi phạm, nộp ngân sách nhà nước hơn 39,9 tỷ đồng. Riêng lực lượng Quản lý thị trường xử lý 3.522 vụ với số tiền nộp ngân sách hơn 36,82 tỷ đồng, tổng giá trị hàng hóa vi phạm lên tới 23,357 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhóm hàng giả và không rõ nguồn gốc chiếm 1.470 vụ, nhóm vi phạm sở hữu trí tuệ chiếm 996 vụ. Dù các vụ vi phạm thuần túy về thương mại điện tử ghi nhận 83 vụ, trên thực tế hầu hết các vụ buôn bán hàng giả, hàng nhái lớn hiện nay đều sử dụng không gian mạng làm kênh tiếp thị, chốt đơn và điều phối chính trước khi tuồn hàng ra thị trường.
Thủ đoạn khép kín của chuỗi cung ứng ngầm
Sự nguy hiểm của hàng giả trên không gian mạng nằm ở quy trình vận hành phân tán, có sự tính toán kỹ lưỡng nhằm vô hiệu hóa sự kiểm soát của cơ quan quản lý. Đường đi của một món hàng giả trải qua các mắt xích liên kết chặt chẽ.
Khởi đầu của chuỗi là nguồn cung nguyên liệu trôi nổi và các công xưởng sản xuất chui đặt tại vùng ven đô hoặc các tỉnh lân cận trung tâm kinh tế. Với ngành mỹ phẩm, hóa chất công nghiệp và corticoid không rõ nguồn gốc được thu mua theo thùng phuy lớn, sau đó phối trộn thủ công hoặc dùng máy khuấy công nghiệp rồi đóng hộp, dán nhãn mác giả xuất xứ từ Mỹ, Thái Lan, Nhật Bản hay Hàn Quốc. Đối với dược phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe, các đối tượng sử dụng bột ngô, phụ gia thực phẩm hoặc trộn dược chất cấm để nén thành viên hoàn, đóng vỉ rồi mạo danh các thương hiệu uy tín.
Nhằm né tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng, các đường dây tuyệt đối không lưu trữ hàng hóa tại trụ sở công ty hoặc các cửa hàng chính thức. Thay vào đó, các đối tượng thuê các nhà xưởng bỏ hoang, trang trại biệt lập hoặc căn hộ vùng ven thuộc địa bàn giáp ranh giữa các tỉnh thành như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình. Các kho hàng này hoạt động khép kín dưới sự giám sát nghiêm ngặt của camera và không mở cửa đón khách. Hàng hóa tập kết dưới dạng thùng không nhãn mác, chỉ khi phát sinh đơn hàng từ mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử thì nhân công mới dán tem nhãn, tem chống hàng giả điện tử giả rồi đóng gói gửi đi.
Màn hình smartphone là nơi các chiến dịch thao túng người dùng diễn ra dồn dập nhất thông qua tính năng phát trực tiếp livestream trên Facebook và TikTok Shop. Các đối tượng dựng lên các kịch bản tinh vi như "xả kho ngưng kinh doanh", "hàng tuồn hải quan" hay "lô hàng hủy hợp đồng xuất khẩu" để bán với giá siêu rẻ, chỉ bằng 10% đến 20% giá hàng chính hãng. Đi kèm với đó là việc sử dụng phần mềm tạo lượt mua ảo, bình luận ảo nhằm đẩy tâm lý đám đông, thúc ép người xem chốt đơn cấp tập. Trong mảng đông y và thực phẩm bảo vệ sức khỏe, gian thương lập hàng loạt trang mạng mạo danh các danh y uy tín, chạy quảng cáo hướng đến người cao tuổi để dẫn dụ người bệnh. Trên các sàn thương mại điện tử, chiêu thức mua đánh giá 5 sao ảo và in mã QR dẫn về trang web xác thực giả mạo được tận dụng triệt để.
Khâu cuối cùng là chuyển phát nhanh và luân chuyển dòng tiền ngầm. Hàng hóa được giao cho các đơn vị vận chuyển công nghệ dưới tên gọi chung chung như "đồ gia dụng", "quà tặng" hoặc "mỹ phẩm cao cấp", đi kèm hình thức thu tiền hộ COD và tận dụng chính sách không đồng kiểm để ngăn người mua kiểm tra hàng trước khi trả tiền. Dòng tiền bất chính không chảy qua tài khoản doanh nghiệp mà được điều hướng vào hệ thống tài khoản ngân hàng cá nhân rác hoặc tài khoản thuê mượn, giúp các đối tượng vừa trốn thuế vừa xóa sạch dấu vết dòng tiền khi bị thanh tra, truy quét.
Hàng loạt đường dây buôn bán hàng giả quy mô lớn bị bóc gỡ
Các đợt tấn công quyết liệt của lực lượng Công an phối hợp với Quản lý thị trường từ năm 2025 đến năm 2026 đã bóc gỡ nhiều đường dây buôn bán hàng giả quy mô cực lớn trên cả nước.
Giữa tháng 1/2026, Công an tỉnh Quảng Trị chủ trì phối hợp với Công an thành phố Hà Nội và Công an tỉnh Ninh Bình triệt phá đường dây buôn bán mỹ phẩm giả liên tỉnh, bắt giữ các đối tượng cầm đầu gồm Nguyễn Văn Chung, Phạm Thị Tuyết và Lê Hữu Minh. Khám xét các kho hàng ngầm tại Hà Nội và Ninh Bình, lực lượng chức năng thu giữ hơn 25 tấn mỹ phẩm giả cùng hàng nghìn bao bì, tem chống giả điện tử. Nhóm này đã sử dụng Facebook và sàn Shopee để phân phối hàng chục nghìn đơn hàng giả ra toàn quốc. Cùng thời điểm, Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Lê Thị Phương Liên và Vũ Thị Thu Hà về tội sản xuất, buôn bán hàng giả liên quan đến cơ sở chế tạo mỹ phẩm quy mô lớn.
Tại khu vực phía Nam, lực lượng chức năng triệt phá chuỗi xưởng sản xuất kem trộn chui cung cấp cho các nhánh bán lẻ tại TP.HCM và Tây Ninh. Các đối tượng sản xuất kem dưỡng dán mác ngoại nhập rồi tổ chức livestream bán lẻ rầm rộ, chốt trót lọt hơn 100.000 đơn hàng trên không gian mạng và thu lời bất chính khoảng 10 tỷ đồng.
Trong lĩnh vực dược phẩm và thực phẩm chăm sóc sức khỏe, cuối tháng 4/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố, bắt tạm giam 15 đối tượng trong đại án sản xuất, buôn bán sữa bột giả quy mô đặc biệt lớn tại Hà Nội và các tỉnh lân cận về các hành vi sản xuất hàng giả, lừa đảo, vi phạm kế toán và hối lộ. Cũng trong tháng 4/2025, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc tân dược phòng và chữa bệnh giả liên tỉnh, khởi tố 14 bị can. Đến cuối tháng 8/2026, Công an tỉnh Thanh Hóa tiếp tục khởi tố Huỳnh Văn Mẩn, Nguyễn Thị Kim Thoa và Nguyễn Thị Bích Phương về hành vi sản xuất thuốc đông y giả, mạo danh thương hiệu "Lương y Nguyễn Văn Sáu", "Đông y Đỗ Thái Nam" để bán hàng nghìn hộp thuốc trị xương khớp, viêm xoang giả qua mạng xã hội.
Hậu quả của việc hàng giả xâm nhập qua smartphone không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế mà còn trực tiếp tàn phá sức khỏe cộng đồng. Mỹ phẩm chứa corticoid và thủy ngân gây teo da, viêm hoại tử và nhiễm độc nội tạng. Nghiêm trọng hơn, các dòng thực phẩm giảm cân giả mác nhập khẩu như Best Slim Collagen bị cơ quan chức năng phát hiện chứa Sibutramine – chất cấm có cơ chế tác động nguy hại tương tự ma túy, gây co giật, hôn mê sâu và tổn thương não lan tỏa cho người sử dụng. Bên cạnh đó, việc các đối tượng bán hàng giả trốn thuế, sử dụng tài khoản rác còn làm thất thu lớn ngân sách nhà nước và bóp nghẹt các doanh nghiệp sản xuất chân chính.
Bịt kín các lỗ hổng để chặn đứng hàng giả trên môi trường số
Mặc dù các lực lượng chức năng liên tục xử lý nhiều vụ việc, công tác đấu tranh với hàng giả trên không gian mạng vẫn đối mặt với rào cản lớn do tính ẩn danh cao của các tài khoản mạng xã hội, dữ liệu giao dịch đặt trên máy chủ nước ngoài và sự linh hoạt trong việc di dời kho bãi giáp ranh. Nhằm chặn đứng vấn nạn này từ gốc rễ, việc triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược là yêu cầu cấp thiết.
Trước hết, cần hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến và livestream bán hàng. Bắt buộc các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội phải định danh chặt chẽ tài khoản người bán bằng căn cước công dân gắn chip hoặc tài khoản VNeID, kiên quyết xóa bỏ mọi tài khoản ảo kinh doanh không chính chủ, đồng thời ràng buộc trách nhiệm pháp lý liên đới đối với chủ nền tảng khi để xảy ra buôn bán hàng giả.
Bên cạnh đó, các lực lượng nòng cốt như Quản lý thị trường, Công an, Hải quan và Thuế cần đẩy mạnh phối hợp liên ngành theo các chuyên đề cao điểm của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tự động quét, phát hiện các gian hàng nghi vấn và biến động đơn hàng bất thường. Đồng thời, cần siết chặt trách nhiệm của các đơn vị trung gian thanh toán và chuyển phát nhanh, yêu cầu doanh nghiệp logistics xác minh nguồn gốc hàng hóa và tích hợp dữ liệu vận đơn với hệ thống quản lý thuế.
Cuối cùng, việc nâng cao ý thức cảnh giác của người tiêu dùng là chìa khóa then chốt. Người dân cần kiên quyết từ bỏ thói quen chuộng hàng giá rẻ bất thường trên mạng, trang bị kỹ năng nhận diện thủ đoạn gian lận và tích cực phản ánh, tố giác các dấu hiệu vi phạm tới cơ quan chức năng để cùng làm sạch môi trường mua sắm số.
Tâm An
