Tăng cường thanh kiểm tra và nhận diện nguy cơ ngộ độc thực phẩm
Công tác thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm liên tục được đẩy mạnh. Trong năm 2024, toàn ngành y tế đã kiểm tra hơn 354.000 cơ sở, phát hiện hơn 22.000 cơ sở vi phạm, tiến hành xử phạt trên 33,5 tỷ đồng. Bước sang năm 2025, qua kiểm tra gần 335.000 cơ sở, lực lượng chức năng phát hiện 20.791 trường hợp vi phạm.
Đáng chú ý, dù số lượng cơ sở bị xử lý giảm so với năm trước, tổng số tiền xử phạt lại tăng lên mức 33,83 tỷ đồng. Thực tế này phản ánh việc áp dụng các chế tài xử lý đang ngày càng nghiêm khắc, gia tăng tính răn đe đối với các hành vi vi phạm pháp luật. Cùng với đó, hàng trăm loại thực phẩm không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng hoặc chứa chất cấm đã bị tiêu hủy, nhiều vụ việc nghiêm trọng được chuyển sang cơ quan cảnh sát điều tra xử lý.
Về tình hình ngộ độc thực phẩm, năm 2025 ghi nhận 84 vụ với hơn 2.300 người mắc, giảm đáng kể cả về số vụ và số người mắc so với năm 2024. Tuy nhiên, trong quý I năm 2026, toàn quốc đã xảy ra 36 vụ ngộ độc, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng này một phần đến từ hiệu quả của việc siết chặt công tác giám sát, công khai và duy trì báo cáo liên tục từ địa phương đến trung ương.
Qua công tác điều tra thực tế, các vụ ngộ độc chủ yếu tập trung tại bếp ăn tập thể, trường học và các cơ sở thức ăn đường phố ở những đô thị lớn có mật độ dân số cao. Nguyên nhân cốt lõi xuất phát từ khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm ở các cơ sở nhỏ lẻ hoặc trên sàn thương mại điện tử, sự hạn chế về kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm của người chế biến, cũng như việc chạy theo lợi nhuận mà sử dụng nguyên liệu không bảo đảm tiêu chuẩn. 
Định hướng chiến lược và hoàn thiện hành lang pháp lý
Nhằm giải quyết triệt để những tồn tại, hệ thống văn bản pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm quản lý của từng cấp, ngành. Đặc biệt, Chỉ thị số 38/CT-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ và các công văn chỉ đạo khẩn cấp của Bộ Y tế trong đầu năm 2026 đã gắn chặt trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm với người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống. Riêng đối với hệ thống giáo dục, Hiệu trưởng phải là người chịu trách nhiệm trực tiếp đối với bếp ăn trường học. Các chiến dịch trọng điểm như "Tháng hành động vì an toàn thực phẩm" năm 2026 cũng đang được triển khai đồng bộ trên cả nước, tập trung kiểm tra gắt gao nhóm dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố, kết hợp lấy mẫu giám sát để kịp thời cảnh báo sớm trong cộng đồng.
Về chiến lược dài hạn, Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi. Trọng tâm của việc sửa đổi là chuyển đổi tư duy từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ trang trại đến bàn ăn. Các quy định mới sẽ kiểm soát chặt chẽ giới hạn tồn dư hóa chất, điều kiện sản xuất ban đầu, đồng thời quy định cụ thể về điều kiện bảo đảm an toàn đối với người kinh doanh thức ăn đường phố. Luật cũng sẽ làm rõ trách nhiệm của chính quyền các cấp trong việc chủ động kiểm tra, xử lý và công khai vi phạm, đi kèm với các quy định chi tiết về công tác hậu kiểm.
Song song với việc hoàn thiện thể chế, Bộ Y tế đang hoàn thiện Đề án kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương để trình Bộ Chính trị trong tháng 5/2026. Ngành y tế cũng đẩy mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung nhằm phục vụ công tác truy xuất nguồn gốc và phân tích nguy cơ; thiết lập Chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, định hướng áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế đối với cơ sở sản xuất, chế biến. Ngoài ra, việc ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và đổi mới công tác truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng tiếp tục được chú trọng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo đảm tốt nhất sức khỏe nhân dân.
Thành Nam
