Bún nước lèo Sóc Trăng xuất xứ từ ẩm thực của người Khmer tại vùng đồng bằng sông Cửu Long. Qua thời gian dài chung sống, người Việt và người Hoa đã góp phần tạo nên phiên bản riêng biệt. Người Khmer ban đầu dùng mắm bò hóc để nấu nước lèo, nhưng vì mùi vị quá mạnh, người dân Sóc Trăng đã điều chỉnh bằng mắm cá sặc và mắm cá linh dễ ăn hơn. Thịt heo quay giòn tan lại mang dấu ấn của người Hoa, tạo nên tô bún kết hợp hài hòa ba nền văn hóa. Nhiều năm qua, Sóc Trăng được xem là nơi giữ gìn hương vị chuẩn nhất của món ăn này.
Cách chế biến bún nước lèo đòi hỏi sự tỉ mỉ từ khâu chọn nguyên liệu đến nêm nếm. Nguyên liệu chính gồm mắm cá sặc, mắm cá linh, cá lóc đồng, tôm tươi, thịt heo quay, củ ngải bún, sả tươi và nước dừa tươi. Đầu tiên, người nấu hòa mắm với nước, đun sôi rồi vớt bọt cho nước trong. Cá lóc luộc chín, gỡ thịt thành miếng lớn. Tôm luộc rồi lột vỏ. Thịt heo quay cắt miếng vừa miệng. Củ ngải bún giã nhuyễn cùng sả đập dập cho vào nồi để khử tanh và tạo mùi thơm đặc trưng. Nước dừa tươi được thêm vào để nước lèo ngọt thanh, béo nhẹ. Nêm muối, đường, hạt nêm vừa ăn là hoàn tất phần nước dùng.
Khẩu vị của bún nước lèo Sóc Trăng đậm đà nhưng không ngấy. Nước lèo mang vị mặn ngọt cân bằng, thơm nồng nhờ ngải bún và sả, kết hợp với vị béo giòn từ heo quay và thịt cá lóc ngọt tự nhiên. Sợi bún trắng nõn dai dai càng làm nổi bật sự thanh mát của toàn bộ tô. Nhiều thực khách nhận xét rằng tô bún ở đây vừa đủ ngọt do ảnh hưởng ẩm thực Hoa, khác với phiên bản mặn hơn ở một số nơi lân cận.
Khi dùng, người ta thường chọn bún tươi loại rối để trụng nhanh trong nước lèo sôi. Sau đó chan nước dùng ngập tô, xếp lên trên miếng cá lóc, tôm đỏ au, thịt heo quay giòn và vài cọng hẹ tươi. Món ăn kèm không thể thiếu là rau muống bào sợi, bắp chuối bào mỏng, giá đỗ, rau thơm, bông súng và hẹ. Thực khách tự vắt chanh, thêm ớt tươi hoặc dấm ớt tùy thích để tăng vị chua cay. Cách thưởng thức chuẩn là ăn nóng ngay khi chan nước lèo, trộn đều tất cả để rau giòn tan hòa quyện cùng nước dùng thơm lừng. Một tô bún như vậy vừa no bụng, vừa giữ trọn hương vị miền Tây sông nước. 
Bún nước lèo Sóc Trăng thường xuất hiện trong bữa ăn hàng ngày, đặc biệt là bữa sáng hoặc chiều muộn. Người dân địa phương hay dùng món này để khởi đầu ngày mới hoặc quây quần cùng gia đình vào những ngày mưa. Du khách đến Sóc Trăng cũng chọn tô bún làm điểm nhấn khi khám phá vùng đất này, dù không gắn với một lễ hội cố định nào. Tuy nhiên, trong các dịp tụ họp cộng đồng Khmer – Việt hay những ngày lễ địa phương, tô bún vẫn góp mặt như món ăn gần gũi, dễ làm và dễ chia sẻ.
Nếu có dịp ghé Sóc Trăng (nay TP Cần Thơ), hãy thử ngay một tô bún nước lèo chuẩn vị. Chỉ với những nguyên liệu dân dã và cách chế biến khéo léo, món ăn đã chinh phục bao thế hệ và trở thành đại diện cho sự hòa quyện văn hóa ẩm thực miền Tây. Đó chính là lý do bún nước lèo không chỉ là món ăn, mà còn là một phần ký ức đậm đà của vùng đất này.
L.T(t/h)
